Waterstof is al jaren een cruciale grondstof op Chemelot. Hoewel er nu al veel waterstof wordt geproduceerd en gebruikt, is het aanbod van hernieuwbare waterstof nog minimaal. De aansluiting op het nationale waterstofnetwerk van Hynetwork (100% dochter van Gasunie) staat op zijn vroegst gepland voor 2033. Aan de late kant, meent Rico Luijten van Chemelot, die probeert de waterstofketen op het chemiepark sluitend te krijgen. Een gesprek over geduld, urgentie en voorzichtig optimisme.

Wat is de rol van Chemelot bij de ontwikkeling van de waterstofeconomie op het terrein?

‘Waterstof is hier al een belangrijke grondstof. Bij het kraken van nafta en aardgas, beide fossiele grondstoffen, komt waterstof vrij. Voor deze grijze waterstof of de producten die hieruit worden geproduceerd, zoals bijvoorbeeld ammoniak, moet een duurzaam alternatief komen. Vanuit Chemelot Business Development ben ik het aanspreekpunt voor Hynetwork. Intern onderhoud ik de contacten met bedrijven op de site, zowel aan de vraag- als aan de aanbodkant. Met het project Hydra werken we overigens aan een eigen waterstofnetwerk op het Chemelotterrein, als verbinding tussen het waterstofnetwerk van Hynetwork en de afnemers.’ Hiervoor hebben we al een haalbaarheidsstudie uitgevoerd.’

Hoe groot is de verwachte vraag naar groene waterstof op Chemelot?

‘Uit een inventarisatie in 2024 bleek dat we rond 2030 zo’n 600 megawatt aan elektrolysecapaciteit nodig hebben om aan de behoefte te voldoen (dat is drie keer de Holland Hydrogen 1 van Shell in Rotterdam, op dit moment de grootste elektrolyser van Europa, red.). De behoefte loopt op naar 1 tot 1,5 gigawatt in 2035, en naar 2 gigawatt in 2040. We werken nu aan een update van die studie, want er zijn de afgelopen jaren nogal wat onzekerheden ontstaan in de industrie. Ook Hynetwork heeft een actuele inschatting van de vraag nodig voor het ontwerp van de pijpleiding en het ontvangstation.’

Is de vraag gedaald?

‘We verwachten dat de vraag er nog steeds is, het aanbod er komt, maar zich pas echt manifestereert als de benodigde infrastructuur er ook daadwerkelijk is. De onzekerheid is op dit moment groot. Omdat alle op het cluster geproduceerde circulaire waterstof ook hier gebruikt moet worden en bij uitval van de productie geen circulair alternatief voorhanden is, zolang er geen aansluiting op Hynetwork is. Het waterstofnetwerk moet die risico’s wegnemen. Wel ligt de focus bij de industriële partijen op Chemelot momenteel vooral op overleven, minder op de vraag hoe ze in 2033 gaan verduurzamen. De waterstofmarkt zal op gang geholpen moeten worden en daar gaan we mee door.’

Wat is de stand van zaken aan de aanbodkant? Zijn er partijen die op Chemelot duurzame waterstof willen produceren?

‘RWE wil met het FUREC-project circulaire waterstof produceren uit afvalstromen. Daarnaast kijkt Envalior naar eigen productie van 2 à 3 kiloton per jaar via een elektrolyser. Maar definitieve investeringsbeslissingen zijn nog niet genomen.’

Bij FUREC gaat het om circulaire waterstof — telt dat als groen?

‘Volgens de huidige Europese regelgeving niet automatisch, dit is mede afhankelijk van de afzetmarkt. We vechten hard voor de juiste kwalificatie. Dat gaat de goede kant op.’

Kan de lokale productie al eerder van start dan de aansluiting op het nationale netwerk?
‘We hebben nu al lokale productie en waterstofinfrastructuur op de site. Aansluiting op het nationale waterstofnetwerk blijft wel voorwaardelijk voor de start van grotere volumes uit de projecten en ook voor andere toekomstige plannen op Chemelot.’

Wanneer wordt Chemelot aangesloten op het netwerk van Hynetwork?

‘In de meest recente planning van Hynetwork staat 2033. Wij willen zo snel mogelijk worden aangesloten, liefst eerder dan 2033. Daarover zijn we met Gasunie en het ministerie van Economische Zaken en Klimaat in gesprek.’

Hoe ingrijpend is de aanleg van de waterstofleiding voor de omgeving?

‘Dat valt mee. Het gaat grotendeels om hergebruik van bestaande aardgasleidingen. In Limburg is er maar 16 kilometer nieuwe leiding nodig in het traject van Ravenstein naar Schinnen, in het deel onder Roermond. De waterstofleiding eindigt vooralsnog in Schinnen en ter hoogte van Geleen komt de aftakking naar Chemelot. Voor deze nieuwe aftakking zijn nog twee tracés van ca. 3 kilometer in onderzoek.’

Hoe ervaart u de samenwerking met Hynetwork?

‘Samenwerking met Hynetwork is heel constructief. Ze denken echt mee in mogelijkheden. Binnen Hynetwork wordt Chemelot inmiddels ook wel als belangrijk gezien voor de doorvoer van waterstof naar het buitenland. Dat is precies de ambitie die wij zelf ook hebben. Maar er is ook een kritische noot: vanuit Den Haag wordt al jaren gezegd dat we met elkaar de randjes moeten opzoeken om de aanleg van infrastructuren te versnellen. Dat zien we niet echt. In de praktijk worden er geen shortcuts genomen in de procedures. Alle mogelijke risico’s worden nog steeds vermeden. Dat is wel nodig om de planning te versnellen.’

Zijn er voor Chemelot alternatieve aanvoerroutes van waterstof mogelijk, bijvoorbeeld via België of Duitsland?

‘Niet echt. We zijn wel in gesprek met Fluxys, de Belgische netbeheerder, die plannen heeft voor zowel waterstof- als CO2-transport naar Duitsland. Maar die gaan niet sneller zijn dan Hynetwork. De verbinding met Duitsland is juist interessant als bestemming: Chemelot kan een doorvoerpunt worden voor waterstof richting de Duitse industrie.’

Is blauwe waterstof een oplossing voor Chemelot, zolang betaalbare hernieuwbare waterstof niet beschikbaar is?

‘Ja. Blauwe waterstof (gewonnen uit aardgas, waarbij de CO2 wordt afgevangen en opgeslagen, red.) wordt steeds meer geaccepteerd als tussenoplossing. Sterker nog, we hebben dat keihard nodig om de komende tien à vijftien jaar te overbruggen. We zijn in gesprek met een partij die in Rotterdam blauwe waterstof wil gaan produceren. Die zijn op zoek naar commitment van afnemers. Een andere oplossing zou kunnen zijn dat we op Chemelot zelf CO2 gaan afvangen en afvoeren naar Rotterdamse Aramis-project, voor opslag onder de Noordzee.’

Wat is de grootste bedreiging voor de waterstofeconomie op Chemelot?

‘De grootste bedreiging is het gebrek aan commitment van betrokken partijen. De haalbaarheidsstudie voor ons eigen netwerk, Hydra, is afgerond, maar een vervolgstap ontbreekt. De onzekerheden zijn te groot en het draagvlak bij de bedrijven op het Chemelot-terrein is op dit moment onvoldoende, mede door de geopolitieke situatie en de concurrentiepositie die in Europa onder druk staat. Zolang er nog geen landelijke infrastructuur is en de juiste randvoorwaarden zijn geschapen voor de langere termijn, zullen er geen investeringsbeslissingen worden genomen voor de productie van hernieuwbare waterstof. Daardoor blijft het moeilijk om stappen te zetten.’

En de grootste versneller?

‘Hynetwork biedt een concrete oplossing voor de risico’s in circulaire waterstofproductie en het bouwen van een syngasplatform op de site. Dat geeft vertrouwen aan andere partijen en geeft ons de basis om waterstof op Chemelot verder te ontwikkelen. We blijven ervan overtuigd dat we hernieuwbare waterstof nodig hebben voor de verduurzaming van de site. We hopen op 2031. Dat betekent dat versnelling nodig is en we ons geen verdere vertragingen meer kunnen veroorloven.’

Rico Luijten is werkzaam bij USG Industrial Utilities (USG) en de Stichting Chemelot. Hij coördineert de waterstofstrategie op de chemiesite in Geleen, waaronder de aansluiting op het nationale waterstofnetwerk van Hynetwork.

Dit artikel werd eerder als nieuwsbericht geplaatst op de website van Gasunie