Rolf Heynen: mijn nieuwe boek scheidt feit van fictie over zonnepanelen en thuisbatterijen

Een boek over zonnepanelen en thuisbatterijen, aanbevolen door een Stanford-hoogleraar, de voorzitter van het Klimaatakkoord, de grondlegger van de Chinese zonnepanelenindustrie en Marjan Minnesma van Urgenda. Rolf Heynen schreef ‘Hier komt de zon’ als journalistieke ontdekkingstocht: een boek dat feit van fictie scheidt, mythes ontkracht en laat zien wat huishoudens wél kunnen doen, van thuisbatterijen en slim laden tot dynamische energiecontracten en het maximaal benutten van opgewekte zonnestroom, ook nu de spelregels veranderen.

Drie miljoen Nederlandse huishoudens hebben zonnepanelen op hun dak. Maar bij velen overheerst nu onzekerheid. De salderingsregeling wordt afgebouwd, online wemelt het van de tegenstrijdige informatie over zonnepanelen en thuisbatterijen, en sommigen overwegen hun panelen van het dak te halen. Dat terwijl het IPCC, het meest gezaghebbende klimaatorgaan ter wereld, zonnepanelen op nummer één zet in de lijst van maatregelen die nodig zijn om de opwarming tot 1,5 graad te beperken.

Rolf Heynen (1979) begon als elektricien en bouwde in vijftien jaar meerdere ondernemingen in de duurzame energiesector op. Zijn nieuwe boek Hier komt de zon neemt de lezer mee door de fascinerende geschiedenis van zonnepanelen en thuisbatterijen, rekent af met hardnekkige fabels en geeft houvast voor de keuzes die huishoudens nu moeten maken.

De aanbevelingslijst is opmerkelijk: prof. Mark Z. Jacobson (Stanford University), Ed Nijpels, Marjan Minnesma (Urgenda), dr. Shi Zhengrong (oprichter Suntech Power), dr. Pierre Verlinden (Yangtze Institute for Solar Technology), Marco Krapels (producent van klimaatdocumentaire Before the Flood), Frans van den Heuvel (zonne-energiepionier sinds 1999) en actrice Elise Schaap. Op 19 maart vindt de lancering plaats in Teylers Museum in Haarlem, waar Ed Nijpels het eerste exemplaar in ontvangst neemt.

Je omschrijft Hier komt de zon als een journalistieke ontdekkingstocht. Wat ontdekte je?

Heel veel dat ik zelf niet wist. En ik zit al vijftien jaar als ondernemer in deze sector. Neem George Cove, een uitvinder die in 1905 al het eerste zonnepanelen bouwde en vervolgens werd ontvoerd door kapitalisten die hem wilden stoppen. Dat verhaal is bij bijna niemand bekend, maar wie het kent, begrijpt meteen waarom de energietransitie zo moeizaam verloopt en waarom onafhankelijke informatie zo belangrijk is. Ik wilde de geschiedenis vertellen, de fabels ontkrachten en laten zien wat mensen nu concreet kunnen doen. Die drie lagen samen, dat is het boek geworden.

Die aanbevelingslijst is indrukwekkend breed, van wetenschappers tot klimaatactivisten tot een actrice. Hoe verklaar je dat?

Ik heb ze allemaal persoonlijk benaderd, en ik had ze niet gevraagd als ik er niet van overtuigd was dat het boek hun aandacht waard was. Wat me verraste, was hoe snel en warm ze reageerden. Shi Zhengrong staat aan de basis van de betaalbare zonnepanelen die nu op al die daken liggen. Jacobson bewees in 2009 als eerste wetenschapper dat 100 procent duurzame energie technisch en financieel haalbaar is, en werd daar jarenlang voor weggehoond. Ed Nijpels verwoordt het treffend: hij zegt dat het boek laat zien hoe consumenten, ondanks veranderende regelingen, een cruciale rol spelen in de energietransitie. Mensen als zij herkennen de weerstand die er bestaat tegen eerlijke informatie, en ze weten wat er op het spel staat. Dat ze hun naam aan dit boek verbinden, zegt iets over de urgentie van de boodschap. Niet over mij.

“Het IPCC zet zonnepanelen op nummer één. Hoe kunnen we dan in een land leven waar mensen ze van het dak willen halen?”

En toch is dat precies wat er dreigt te gebeuren. Wat gaat er mis?

Mensen voelen zich bekocht door de overheid, en dat gevoel is begrijpelijk. Maar de conclusie die ze trekken klopt niet. De salderingsregeling verdwijnt, maar daarmee wordt zonne-energie niet zinloos. Integendeel. Iedereen die voor de energiecrisis van 2022 panelen heeft laten plaatsen, heeft ze al lang terugverdiend. En ook wie ze daarna heeft geplaatst, heeft jarenlang volledig kunnen salderen. Het probleem is dat mensen dachten dat terugleveren aan het net altijd zou blijven lonen. Maar dat was nooit het einddoel. Het einddoel is zoveel mogelijk energieonafhankelijkheid: zelf opwekken, zelf verbruiken, zo min mogelijk afhankelijk zijn van het net en van energieprijzen waar je geen invloed op hebt. Dat doel is met de afbouw van de saldering alleen maar relevanter geworden.

Wat is dan de volgende stap voor mensen met panelen op het dak?

Thuisbatterijen en slim energiebeheer. Een gemiddeld huis verbruikt nu maar 30 procent van zijn eigen opgewekte stroom direct. De rest gaat terug het net op, waarvoor je straks vrijwel niets krijgt. Met een thuisbatterij van 5 kilowattuur kun je die zelfconsumptie verhogen naar 70 procent. Wat je zelf opwekt en zelf verbruikt, levert je de volle stroomprijs op, nu zo’n 30 cent per kilowattuur. Combineer dat met een elektrische auto, een warmtepomp en een dynamisch energiecontract, en je hebt een systeem dat zichzelf serieus terugverdient. De techniek is er, de prijzen dalen snel, en de markt staat aan het begin van een groeicurve.

Een van de mythes die je ontkracht is dat het niet uitmaakt wat Nederland doet, omdat China toch zoveel meer uitstoot. Hoe staat het er echt voor?

Die mythe is hardnekkig maar onjuist. Hoewel China nu meer uitstoot dan de EU en VS, mede omdat wij een groot deel van onze export daar hebben verlegd, hebben de EU en de VS historisch bijna twee keer zoveel CO₂ uitgestoten als China. En China loopt inmiddels voor: het piekte vorig jaar al op zijn uitstoot, eerder dan de eigen prognoses. Meer dan de helft van de wereldwijde wind- en zonnecapaciteit wordt daar jaarlijks geïnstalleerd. En Nederland? Koploper zonne-energie: 66 procent van alle geschikte koopwoningdaken heeft panelen, 80 procent daarvan pas in de afgelopen zeven jaar geplaatst. Het maakt dus wel degelijk uit wat wij doen. Dankzij de schaalvoordelen die China heeft gecreëerd, kunnen wij onze transitie nu betalen. Dat is geen reden om achterover te leunen, maar het ontkracht wel het excuus om niets te doen.

“Energieonafhankelijkheid was altijd het einddoel. De afbouw van de saldering maakt dat doel alleen maar urgenter.”

Wat hoop je dat mensen meenemen na het lezen van dit boek?

Dat ze trots zijn op de energiecentrale op hun dak, op wat er al bereikt is, en begrijpen wat er nu nog mogelijk is. We hebben in Nederland in zeven jaar tijd 66 procent van de geschikte daken vol gelegd. Dat is buitengewoon. Maar de volgende fase, van simpel terugleveren naar echt energieonafhankelijk zijn, vraagt andere keuzes en betere informatie. Ik hoop dat dit boek mensen helpt om die keuzes te maken op basis van feiten, in plaats van op angst of reclame. En als ze daarna Jacobson of Shi Zhengrong opzoeken en verder lezen, is dat alleen maar mooi. De energietransitie is geen abstract beleidsdoel. Het is iets van je eigen dak, je eigen meterkast en je eigen portemonnee.

Hier komt de zon van Rolf Heynen is uitgegeven door S2uitgevers (ISBN 978-94-93282-65-0, 22 euro) en hier online te bestellen.