De energietransitie hapert op iets onverwachts: materialen. Begin 2026 waarschuwde de Europese Rekenkamer dat de EU nog niet ‘’rotsvast’’ is georganiseerd voor de grondstoffen die nodig zijn voor de energie- en klimaatdoelen. Zonnepanelen, windturbines, batterijen en netverzwaring vragen enorme hoeveelheden kritieke grondstoffen. Alleen: de aanvoer is kwetsbaar, de verwerking is geconcentreerd en recycling blijft achter. De EU heeft wel beleid, maar diversificatie levert nog weinig tastbaars op en knelpunten remmen productie en recycling.

Afhankelijkheid van kwetsbare grondstoffenketens kan zich uiten in hoge prijsvolatiliteit, leveringsproblemen en stilvallende projecten. Voor organisaties in de EU is dat een flink bedrijfsrisico.

Wat Europa wil (en waarom dat relevant is voor je keten)

Met de Critical Raw Materials Act (CRMA) wil de Europese Commissie de afhankelijkheid van één land verkleinen en tegelijk Europese capaciteit opbouwen. De CRMA zet benchmarks voor EU-lidstaten en relevante industriële spelers in 2030 neer:

  • 10% van de jaarlijkse EU-behoefte aan strategische grondstoffen uit winning in de EU
  • 40% uit verwerking (raffinage/processing) in de EU
  • 25% uit recycling
  • Maximaal 65% afhankelijkheid van één derde land per strategische grondstof in de keten

Dat klinkt “macro”, maar het werkt door naar “micro”-niveau. Denk aan eisen in aanbestedingen, due diligence in ketens, beschikbaarheid van materialen, en uiteindelijk de kosten en haalbaarheid van je verduurzamingsplannen.

Wat betekent dat concreet voor jouw organisatie? Hieronder staan zes stappen die jouw helpen om grip te krijgen op je grondstoffenstromen.

6 praktische stappen om grip te krijgen op kritieke grondstoffen

1) Breng je materiaal-afhankelijkheid in kaart (niet alleen energie).
Maak een lijst van producten en processen die leunen op kritieke grondstoffen, zoalsbatterijen, elektronica, energie-opslag, netcomponenten). Stel bij elk item de vragen: waar komt het vandaan, hoe gevoelig is de markt, wat zijn alternatieven? De CRMA is expliciet gericht op het versterken van winning, verwerking en recycling in Europa. Dat geeft richting aan risico-assessments.

2) Bouw “recycling & terugwinning” in als leveringsstrategie.
Recycling is geen nice-to-have, maar een maatregel die de leveringszekerheid borgt. Juist omdat de Rekenkamer aangeeft dat recycling nog in de kinderschoenen staat en opschaling achterblijft. Kijk naar welke reststromen je organisatie nu verlaten (zoals e-waste, accu’s, metalen) en vraag: welke zijn het meest kansrijk om hoogwaardig terug te winnen?

3) Ontwerp en koop met het einde in gedachten.
Het is belangrijk om zoveel mogelijk demontabele en repareerbare producten te ontwerpen of te kopen. Denk aan vervangbare onderdelen of materiaalkeuzes die recycling makkelijker maken.Dit vergroot de kans dat grondstoffen in de keten blijven en vermindert afhankelijkheid van primaire winning.

4) Organiseer retourstromen (take-back) en voorkom lekstromen.
Een belangrijke bron van secundaire grondstoffen is “urban mining” (grondstoffen terugwinnen uit afgedankte producten). Dat werkt echter alleen als retourlogistiek klopt. Zet daarom afspraken op met leveranciers/ketenpartners over inzameling, sortering en verwerking. Richt intern eenvoudige inzamelpunten in voor batterijen, elektronica en metaalfracties.

5) Meet wat eruit gaat en wat het waard is.
Veel organisaties sturen op CO₂ en kWh, maar niet op kg materiaal. Daardoor blijven grondstofstromen onzichtbaar in de besluitvorming, terwijl ze direct raken aan kosten, risico’s en continuïteit. Begin eenvoudig met het vaststellen van materiaalstromen. Leg per reststroom vast hoeveel er is, waar het uit bestaat, waar het heen gaat en wat het oplevert. Dat maakt het gesprek met leveranciers en recyclers fact-based én helpt om businesscases te bouwen.

6) Koppel dit aan actuele keuzes: netcongestie, elektrificatie, opslag.
Fossiele toepassingen vervangen door elektrische alternatieven (elektrificatie) en energieopslag vragen om meer kritieke materialen. Hiervoor is een materiaalstrategie onmisbaar. Dat is een verzameling aan onderbouwde keuzes over welke grondstoffen kritisch zijn voor je organisatie en hoe je hun beschikbaarheid borgt. Door de materiaalstrategie mee te nemen in investeringsbeslissingen, voorkom je dat een duurzaamheidsplan vastloopt op levertijden of prijsstijgingen.

Bottom line

Een versnelde energietransitie vraagt om een grondstoffentransitie. Dat houdt in: slimmer ontwerpen, beter inzamelen, hoogwaardiger verwerken en sturen op data. De Rekenkamer laat zien dat versnelling nodig is, de CRMA geeft de richting.

Wie nu grip krijgt op materiaalstromen, bouwt aan continuïteit én versnelt verduurzaming.

Gijs Derks, managing director Milgro

Verder lezen (bronnen):