Nieuw, onafhankelijk onderzoek van KU Leuven op basis van handelsgegevens uit meer dan 80 landen toont aan dat duurzaamheidslabels voor tropische producten zoals Fairtrade en Rainforest Alliance producerende landen effectief helpen om betere toegang tot exportmarkten te realiseren. Sommige labels—vooral labels met strengere duurzaamheidscriteria en sterkere controlemechanismen—gaan ook gepaard met hogere exportprijzen. Het onderzoek verscheen onlangs in Nature Communications.
Wie in de supermarkt een reep chocolade, pak koffie of een tros bananen koopt, ziet vaak een herkenbaar logo of label op de verpakking. Die labels verzekeren consumenten dat het product volgens bepaalde sociale en milieunormen is geproduceerd. Voor producenten in Afrika, Azië en Latijns-Amerika betekenen ze een toegangsticket tot internationale markten waar zulke garanties steeds vaker een voorwaarde zijn.
Van supermarkt tot plantage: hoe een label het verschil kan maken
Neem een cacaoboerencoöperatie in West-Afrika. Zonder certificering kan het moeilijk zijn om te exporteren naar Europese bedrijven die duurzaamheidseisen stellen. Met een label kunnen producenten aantonen dat ze voldoen aan internationale normen rond ontbossing, arbeidsomstandigheden en productkwaliteit. Daardoor krijgen ze toegang tot nieuwe kopers en stabielere handelsrelaties.
Het onderzoek van KU Leuven toont dat dit voorbeeld geen uitzondering is maar ook geldt op het niveau van tropische exportlanden.
“Wanneer het aandeel gecertificeerde landbouw stijgt in een land, groeit ook de export van die producten, en dat betekent een economische meerwaarde voor die landen”, zegt professor Miet Maertens, verbonden aan het Departement Aard- en Omgevingswetenschappen van KU Leuven. Certificering werkt als een gemeenschappelijke taal in de internationale handel. Het helpt landen en producenten om vertrouwen op te bouwen in hun producten en productieprocessen bij buitenlandse kopers. Dat is essentieel in een wereld waar het aantonen van duurzaamheid steeds belangrijker wordt.
Een label is beter dan geen label
De onderzoekers benadrukken dat duurzaamheidslabels een belangrijke rol kunnen spelen in de overgang naar een meer duurzaam voedselsysteem. Ze stimuleren producenten om milieuvriendelijker te werken, betere arbeidsomstandigheden te bieden en hun productie beter te organiseren. Dit mag echter niet gepaard gaan met handelsverstorende effecten ten nadele van exportlanden.
Dit onderzoek toont aan dat labels handel bevorderen, met vooral grotere handelsvolumes en meer markttoegang, en voor sommige labels en producten ook een hogere marktwaarde, betere prijzen voor de producenten dus.
“Dat verschil hangt samen met hoe streng de duurzaamheidsstandaarden van het label zijn en hoe goed het naleven van die standaarden gecontroleerd wordt”, zegt professor Maertens. “Maar over het algemeen kan je stellen dat certificering op zich al een stap vooruit is: zonder labels zouden er minder handelsinkomsten zijn voor exporterende landen en zou het voor producenten moeilijker zijn om te voldoen aan internationale verwachtingen rond duurzaamheid en kwaliteit.”
Wat betekent dit voor de lokale boeren?
Deze studie analyseert handelsgegevens op landniveau en kijkt dus niet rechtstreeks naar het inkomen van individuele boeren. “Maar er is ander onderzoek dat aantoont dat certificering ook voor de landbouwer voordelen kan opleveren, zoals betere toegang tot training, hogere productiviteit, betere prijzen of meer stabiele inkomsten – al is dat onderzoek gebaseerd op specifieke gevalstudies en minder eenduidig”, zegt professor Maertens.
Dat betekent dat de impact van een label verder gaat dan alleen handel. Het kan bijdragen aan betere leefomstandigheden op het platteland en aan duurzamere productiesystemen op lange termijn. Consumenten spelen daarin een belangrijke rol: hun keuze voor een gelabeld product stimuleert bedrijven om duurzame productie te ondersteunen.
“Koppel dat aan ambitieuze standaarden, en je hebt een instrument dat eerlijke handel mogelijk maakt. Voor consumenten én bedrijven is het een toegankelijke stap om bij te dragen aan economische stabiliteit, duurzaamheid en menselijkheid in internationale waardeketens”, zegt Philippe Weiler, CEO van Fairtrade Belgium. “Dit onderzoek bevestigt wat wij dagelijks zien in het veld: certificering geeft boeren toegang tot markten die anders moeilijk bereikbaar zijn.”
