Een nieuw rapport van het Stockholm Environment Institute (SEI) concludeert dat industriële insectenkweek in gematigde, welvarende landen mogelijk niet de klimaatoplossing is zoals vaak wordt beweerd. De milieuprestaties variëren sterk, afhankelijk van de productiesystemen, het energieverbruik, de gebruikte voeding en of insectenproducten daadwerkelijk conventioneel vlees vervangen.
Na jaren van sterke steun van investeerders en overheden, krijgt de sector nu te maken met financiële tegenwind, en nieuw onderzoek suggereert dat de milieuvriendelijkheid ervan ook verre van gegarandeerd is.
Het rapport, “Rethinking insects as alternative protein: emerging environmental and animal welfare considerations”, is opgesteld door onderzoekers van SEI, de Universiteit Leiden en het European Institute for Animal Law & Policy. Op basis van een analyse van levenscyclusanalyses met de nadruk op Europa en Noord-Amerika, concludeert het rapport dat insectenkweek mogelijk niet voldoet aan de claims als duurzaam alternatief voor conventionele dierlijke eiwitten. Het rapport documenteert ook een golf van recente herstructureringen en sluitingen in de sector.
“Insectenkweek wordt vaak gepresenteerd als een duurzame oplossing. Maar de voordelen hangen af van hoe insecten worden geproduceerd en wat ze in ons voedingspatroon vervangen. Op basis van de huidige gegevens is de milieuvriendelijkheid veel minder eenduidig dan vaak wordt aangenomen.” – Camilo Garzón, Research Associate bij SEI
Gemengde milieuprestaties
De milieu-impact van insectenkweek is ongelijkmatig. Het landgebruik is over het algemeen laag, hoewel vergelijkbaar met, of in sommige gevallen hoger dan, dat van sojameel wanneer de insecten niet op organisch afval worden gekweekt. Er is nog weinig bekend over het watergebruik, en de beschikbare studies suggereren dat dit varieert tussen insectensoorten.
De uitstoot van broeikasgassen kan aanzienlijk variëren. In gematigde streken varieert de uitstoot van insectenproductie van ongeveer 3 tot 35,5 kgCO₂eq per kilogram eiwit, met een mediaan van ongeveer 13,5. Ter vergelijking: voor kip wordt de uitstoot geschat op 18-36 kgCO₂eq/kg eiwit en voor varkensvlees op 21-53 kgCO₂eq/kg eiwit. Hoewel de ergste cijfers voor insectenproductie nog steeds ruim onder die van rundvlees liggen (75-170 kgCO₂eq/kg eiwit), benaderen ze de bovengrens voor kip en het midden van de uitstoot voor varkensvlees. Bovendien hebben de eiwitten die in de praktijk waarschijnlijk het meest door insectenmeel worden vervangen – sojameel (0,9-2,2 kgCO₂eq/kg eiwit) en vismeel (0,2-9,3 kgCO₂eq/kg eiwit) – doorgaans een lagere uitstoot. Deze bevindingen weerleggen de gangbare aanname dat insecten per definitie een lagere impact hebben dan de producten die ze proberen te vervangen.
Insectenkweek heeft wel degelijk de potentie om een zeer lage milieubelasting te hebben, maar dit hangt doorgaans af van specifieke omstandigheden waaraan in de praktijk vaak niet wordt voldaan. Zo vereisen faciliteiten in koelere regio’s zoals Europa en Noord-Amerika vaak aanzienlijke verwarming, wat de energievraag en de bijbehorende emissies verhoogt. Het gebruik van hernieuwbare energie in de sector blijft beperkt. Insectenkweek kan organisch afval hergebruiken als veevoer, maar regelgevende en praktische belemmeringen beperken deze praktijk op grote schaal.
Beperkte impact op vleesconsumptie en bredere zorgen
De meeste gekweekte insecten belanden nooit op het bord van de mens. De acceptatie door consumenten is beperkt en waar insecteningrediënten wel voorkomen – in producten zoals pasta, koekjes en brood – dienen ze vaak als aanvulling op vlees in plaats van als vervanging. Een aanzienlijk deel van de productie gaat naar veevoer voor landbouwhuisdieren en aquacultuur, wat mogelijk juist de industrieën versterkt die het zou moeten vervangen.
“Als insectenproductie voornamelijk andere dieren voedt zonder de vleesconsumptie te verminderen, zouden beleidsmakers zich moeten afvragen of deze investeringen ons voedselsysteem transformeren of het simpelweg versterken.” – Cleo Verkuijl, Senior Scientist bij SEI
Het rapport wijst ook op ecologische risico’s van onbedoelde insectenuitzettingen en waarschuwt dat investeringen in de sector ten koste kunnen gaan van veelbelovendere alternatieven zoals plantaardige en gekweekte eiwitten. Het merkt op dat het groeiende bewijs voor het bewustzijn van insecten ethische vragen oproept over het kweken ervan op industriële schaal.
De onderzoekers stellen dat beleids- en investeringsbeslissingen over alternatieve eiwitten gebaseerd moeten zijn op gedegen bewijs van milieuprestaties en een duidelijk potentieel om de afhankelijkheid van conventioneel vlees te verminderen. Hoewel insectenkweek in tropische landen en landen met een lager inkomen, waar de energiebehoefte lager zou kunnen zijn en de beschikbaarheid van organische reststoffen groter, mogelijk minder belemmeringen ondervindt, blijft de bewijsbasis daar beperkt. In landen met een hoog inkomen staat de belofte van insectenkweek nu voor twee cruciale tests: milieuprestaties en economische haalbaarheid. Beide aspecten worden steeds meer in twijfel getrokken.
