Nederland staat op het punt twee miljard euro belastinggeld te investeren in een staalfabriek die zijn eigen vervuiling jarenlang heeft verzwegen, waarvan het moederbedrijf geen enkel financieel risico wil dragen, en die bij concurrenten in Zweden en Duitsland al vijf tot tien jaar achterop loopt. De vraag die ik graag hier hardop stel: waarom eigenlijk?
Economisch gezien is het niet slim. De wereldmarkt voor staal kampt met enorme overcapaciteit. De Europese Commissie erkende in 2025 dat de Europese staalfabrieken voor een derde stil staan. Want er is dus al te veel staal. Een nieuwe groene fabriek in IJmuiden voegt daar productie aan toe die niemand per se nodig heeft. Financieel hoogleraar Dennis Vink berekende dat zelfs mét twee miljard euro overheidssteun de marktwaarde van Tata negatief blijft, op min 7,5 miljard euro. Het Indiase moederbedrijf heeft geen garantstelling afgegeven. Bij een faillissement mag de Nederlandse belastingbetaler het ijzer uit het vuur halen.
Sociaal gezien is sluiting geen ramp, al wordt dat zo gepresenteerd. In 1990 werkte Tata Steel nog met 28.000 mensen. Nu zijn dat er 9.000, en er verdwijnen dit jaar nog eens 1.600 banen door bezuinigingen van het bedrijf zelf. De krimp is al decennia bezig, lang voor de sluitingsdiscussie begon. Arbeidsmarktonderzoeker Intelligence Group concludeerde dat voor elke medewerker minimaal drie vergelijkbare vacatures beschikbaar zijn in de regio, ook voor wie ouder is dan vijftig. De energietransitie vraagt precies het vakmanschap dat bij Tata aanwezig is. ‘Wat me stoort, is dat de werknemers en de regio in een slachtofferrol worden geduwd,’ zei oud-medewerker Rolf Deen. ‘Dat beeld klopt niet.’
Ecologisch gezien is verduurzamen niet hetzelfde als schoonmaken. Tata Steel is de grootste CO2-uitstoter van Nederland. Zelfs als het Groen Staal-plan vlekkeloos verloopt, draaien de meest vervuilende fabrieksonderdelen nog tot minstens 2037 door. Jarenlang wachten, terwijl mensen ziek worden en de uitstoot gewoon doorgaat. Het RIVM stelde vast dat nergens in Nederland één bron zoveel gezondheidsrisico’s veroorzaakt. Bewoners van Wijk aan Zee leven gemiddeld 2,5 maand korter. In december 2025 bleek dat Tata Steel jarenlang zijn eigen uitstoot onderschatte: bij benzeen, chroom en arseen lag de werkelijke vervuiling twee tot drie keer hoger dan gerapporteerd. Dat is geen fout. Dat is een patroon.
Een bedrijf dat zijn toezichthouders misleidt en vervolgens bij de overheid aanklopt voor miljarden, verdient geen tweede kans maar een eindafrekening. Donald Pols, tot eergisteren directeur van Milieudefensie, begint volgende maand als directeur duurzaamheid bij Tata Steel. Pols staat op de eerste dag schaakmat; een verloren spel.
Johanneke van Marle, Lecturer Media, Society and Environment – Amsterdam University of Applied Sciences
Dit opinie-artikel is ook gepubliceerd in Klimaatjournaal
