Vandaag gaat, na een Nationaal Groeifonds bijdrage van € 200 miljoen, het Holomicrobioom Innovatie Instituut officieel van start in Amsterdam. Het is wereldwijd het eerste geïntegreerde microbioom innovatienetwerk voor bodem, water, planten, dieren en mensen met als doel kennis over micro- organismen om te zetten in concrete oplossingen voor duurzame landbouw, humane gezondheid en de circulaire economie. Ons land vormt hiermee hét epicentrum van miljarden onmisbare bacteriën, schimmels en virussen. In het in Artis gevestigde Planetarium en Micropia presenteert het Instituut vandaag voor het eerst de plannen – van het toekennen van startkapitaal, een netwerkecosysteem en living labs – voor de volgende generatie microbioomonderzoekers. Silvio Erkens (VVD) staatssecretaris van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur verricht de officiële openingshandeling. In het consortium werken elf Nederlandse universiteiten, alle zeven universitair-medische centra, zeven hogescholen en veel andere kennisorganisaties samen met tientallen kleine en grote bedrijven en maatschappelijke organisaties.

Naast kennisinstellingen waaronder UVA, VU, WUR zijn ook TNO en bedrijven als FrieslandCampina, Campus Almkerk, Winclove Probiotics, Arla Foods betrokken bij het publiek-private Holomicrobioom Innovatie Instituut.

Staatssecretaris Silvio Erkens: “Micro-organismen kunnen op veel manieren worden toegepast. Ze kunnen bijdragen aan diergezondheid, aan plantgezondheid en indirect aan voedselzekerheid. Met het Holomicrobioomprogramma versterken we de positie van Nederland als een wereldwijde koploper in kennis en innovatie. Door vooruitstrevende oplossingen in de markt te zetten versterken betrokken sectoren hun toekomstig verdienvermogen.”

Sleuteltechnologie voor de 21e eeuw

Na een eerder vergeefs initiatief van Barack Obama in de Verenigde Staten is dit wereldwijd de eerste keer dat de krachten op deze schaal worden gebundeld. De afgelopen jaren groeide het besef dat microbioomkennis een sleuteltechnologie is voor de 21e eeuw. Microbioom innovaties kunnen de oplossing zijn voor vele maatschappelijke opgaven zoals water- en bodemkwaliteit, gezondheid en weerbaarheid, circulariteit en biodiversiteit. Toch worden microbiomen – de gemeenschappen van bacteriën, schimmels, virussen en andere micro-organismen in bodem, water, planten, dieren en het menselijk lichaam – nog nauwelijks systematisch ingezet voor het versnellen van maatschappelijke transities.

Jan Sikkema, algemeen directeur bij het Holomicrobioom Innovatie Instituut: “Microbiomen zitten overal, op onze huid en in ons spijsverteringstelsel zijn ze bijvoorbeeld essentieel voor onze gezondheid. Ze omvatten 99% van alle genen in en op ons lichaam. Maar ze spelen ook een cruciale rol in bijvoorbeeld de landbouw: elke gram gezonde bodem bevat meer micro-organismen dan er mensen op aarde zijn. We beschikken over één van de krachtigste gereedschappen die de natuur ons biedt, maar benutten die nog onvoldoende. Het Holomicrobioom Innovatie Instituut gaat dat veranderen. Onze aanpak is wereldwijd uniek omdat we microbioomonderzoek uit alle wetenschapsdomeinen en bedrijfssectoren in één instituut samenbrengen. Op dit moment is dat onderzoek nog verspreid over verschillende sectoren en stakeholders binnen de geneeskunde, landbouw en water, waardoor kennis niet optimaal wordt benut.”

Ecosysteem, microben voor een betere wereld

De kennis- en krachtenbundeling in dit geïntegreerde ecosysteem gaat bedrijven helpen om te innoveren, stimuleert overheden om regels te ontwerpen die impactvolle maatschappelijke innovaties mogelijk maken en versnelt de innovatiepijplijn door samen met alle stakeholders knelpunten op te sporen en aan te pakken. De bijdrage van 200 miljoen euro uit het Nationaal Groeifonds positioneert Nederland als mondiale spil in de opkomende microbioom economie. Door innovatie centraal te initiëren, coördineren, bundelen en integreren, bouwt het instituut aan een domein overstijgende aanpak die innovatiebarrières adresseert.

Linda van de Burgwal, valorisatie directeur bij het Holomicrobioom Innovatie Instituut: “Wetenschappelijke inzichten, beleidskaders, en bedrijfsmodellen sluiten nog niet goed op elkaar aan. Hierdoor komen veel innovaties niet of pas heel laat van de grond. Bovendien zijn veel (eind)gebruikers nog onbekend met de mogelijkheden die microbioominnovaties bieden. Het Holomicrobioom Innovatie Instituut brengt alle betrokken partijen vanaf de start samen om dit soort barrières te identificeren, zodat we maatschappelijke uitdagingen oplossen en werken aan het verdienvermogen van morgen.”

Bas Teusink, wetenschappelijk directeur bij het Holomicrobioom Innovatie Instituut: “Nieuwe technologie, met name op het gebied van dataverzameling en AI, zorgt voor grote wetenschappelijke doorbraken. Door onze data en kennis te bundelen kunnen we die nieuwe inzichten sneller vertalen naar toepassingen. Wetenschappelijke doorbraken tonen wat er mogelijk is: denk aan microben die de co2-uitstoot van mest verminderen, chemicaliën in de landbouw overbodig maken, de werking van medicijnen helpen voorspellen, water zuiveren of afval een nieuwe bestemming geven.”

Over het Holomicrobioom Innovatie Instituut

Het in 2025 opgerichte Holomicrobioom Innovatie Instituut is een publiek-privaat initiatief, gevestigd in Amsterdam. Het is wereldwijd het eerste innovatienetwerk voor bodem, water, planten, dieren en mensen met als doel kennis over micro-organismen om te zetten in concrete oplossingen voor duurzame landbouw, humane gezondheid en de circulaire economie. Het initiatief wil een strategische voorsprong nemen in het opkomende microbioom terrein dat de komende decennia wereldwijd groot, belangrijk én economisch vruchtbaar zal worden. Het instituut is wereldwijd uniek omdat het microbioomonderzoek uit alle wetenschapsdomeinen en bedrijfssectoren in één instituut samenbrengt.

Het innovatienetwerk komt tot stand dankzij de toekenning van €200 miljoen uit het Nationaal Groeifonds. Naast kennisinstellingen waaronder UVA, VU, WUR zijn ook TNO en bedrijven als FrieslandCampina, Campus Almkerk, Winclove Probiotics, Arla Foods betrokken bij het publiek-private Holomicrobioom Innovatie Instituut. Allen zijn betrokken bij kennisdeling, onderzoek en innovatie met een relatie tot microbiomen en zien het belang van integratie van innovatie in alle domeinen.

Bas Teusink, Jan Sikkema en Linda van de Burgwal

Fotocredits Rinze Vegelien

Bron: Holomicriobioom Innovatie Instituut