Veel bedrijven vinden het lastig om circulaire strategieën om te zetten in concrete actie, ondanks toenemende druk om de afhankelijkheid van grondstoffen te verminderen en de weerbaarheid te vergroten tegen verstoringen in de logistieke keten. Promovendus Arjen Wierikx laat zien dat circulariteit weliswaar steeds vaker op de strategische agenda staat, maar dat de uitvoering binnen organisaties vaak achterblijft. Om zulke bedrijven vooruit te helpen, ontwikkelde hij een meetinstrument voor (zelf)diagnose.
Het onderzoek, uitgevoerd door Wierikx aan de faculteit Industrial Engineering & Innovation Sciences, is gebaseerd op meer dan 3.000 organisatorische assessments. Daaruit komt een duidelijk patroon naar voren: bedrijven zijn vaak goed in het formuleren van circulaire ambities, maar lopen vast bij het opschalen van initiatieven en het verankeren ervan in de dagelijkse bedrijfsvoering.
Volgens Wierikx ligt het probleem niet in een gebrek aan duurzaamheidsdoelen, maar in het feit dat organisaties er nog niet goed op zijn ingericht. “Veel bedrijven hebben circulair denken strategisch omarmd, maar krijgen het nog niet goed vertaald naar de praktijk,” zegt Wierikx. “De transitie vraagt om nieuwe capaciteiten, andere vormen van samenwerking en continu leren als organisatie.”
Circulaire Volwassenheidsmeting
Als onderdeel van het onderzoek ontwikkelde Wierikx de Circular Maturity Tool (CMT) ofwel Circulaire Volwassenheidsmeting, een praktisch en data-gedreven instrument dat organisaties helpt om hun circulaire volwassenheid in kaart te brengen én te versterken. De tool kijkt naar thema’s als strategie, innovatie, operationele bedrijfsvoering, samenwerking en organisatiecultuur.
In plaats van alleen naar milieuprestaties te kijken, richt de tool zich juist op wat er binnen organisaties gebeurt, hoe bedrijven zichzelf organiseren om circulariteit echt werkbaar te maken in de praktijk.
Het meetinstrument
De Circulaire Volwassenheidsmeting meet tien organisatiedimensies, verdeeld over vier domeinen: People & Culture, Operations, Strategy & Approach en Value Chain Collaboration. Per dimensie krijgt een organisatie een volwassenheidsscore van 0 (none) tot en met 5 (regenerative). In het midden staat een voorbeeld van een mogelijke scoreverdeling. De buitenste ring toont de zogenoemde R-ladder, een veelgebruikt model binnen de circulaire economie dat strategieën rangschikt van afval voorkomen en hergebruik tot recycling en terugwinning van materialen. De scores op de tien dimensies worden afgezet tegen de prestaties op deze verschillende niveaus van circulariteit.
Van duurzaamheid naar bedrijfsrisico
De resultaten laten zien dat de circulaire economie steeds minder alleen een milieuthema is en steeds meer een strategisch en economisch vraagstuk. Bedrijven die er niet in slagen circulaire capaciteiten te ontwikkelen, worden kwetsbaarder voor grondstoffenschaarste, verstoringen in waardeketens en veranderende marktomstandigheden.
De Circulaire Volwassenheidsmeting is ontwikkeld in nauwe samenwerking met Route Circulair en andere praktijkpartners, en is bedoeld om organisaties te helpen gerichter en praktischer stappen te zetten in hun circulaire transitie.
In de praktijk
De inzichten uit het promotieonderzoek worden inmiddels toegepast in de praktijk. Zo vormde het onderzoek mede de basis voor het jaarlijkse impactrapport De Staat van Circulair Ondernemen, dat inzicht geeft in de voortgang van circulair ondernemen in Nederland. De editie van 2026 werd in maart gepresenteerd tijdens het Congres Circulair Ondernemen in Utrecht en daar aangeboden aan koningin Máxima.
Het proefschrift van Wierikx, The Circular Shift: A Design Science Approach to Developing a Circular Capability Maturity Tool for Firms, werd begeleid door dr. Néomie Raassens en dr. Alex Alblas (TU/e) en dr. ing. Pascal Ravesteijn (Hogeschool Utrecht). De verdediging van het proefschrift inclusief lekenpraatje vindt plaats op dinsdag 26 mei aan de TU/e. Naast zijn promotieonderzoek werkt Wierikx als docent/trainer en coach op het snijvlak van logistiek, ICT en change management aan de Hogeschool Utrecht.
Foto gemaakt door Erik Kottier
Bron: TU/e
