We leven in een tijd waarin vrijwel niemand nog ontkent dat de aarde onder druk staat. Klimaatverandering versnelt. Biodiversiteit neemt in hoog tempo af. Grondstoffen worden schaarser. Extremen in weer en geopolitiek volgen elkaar sneller op dan beleidsprocessen kunnen bijhouden. Toch is erkenning iets anders dan een doorleefd besef. In veel organisaties, van bedrijven tot onderwijsinstellingen en overheden, zien wij betrokken professionals. Mensen die weten dat verduurzaming noodzakelijk is. Maar ook mensen die de samenhang en de schaal van de ontwikkelingen moeilijk kunnen overzien. Het systeem is complex. De tijdshorizon is lang. De dagelijkse druk is groot. En juist daarom lukt het organisaties vaak niet om een gedragen toekomstperspectief te creëren.

2050 is geen beleidsdoel, maar een realiteit in wording

Het jaar 2050 fungeert in beleid vaak als stip op de horizon. Klimaatneutraliteit. Net zero. Circulaire economie. Het zijn nuchtere toekomstcijfers, die een weerslag zijn van concentraties broeikasgassen, van landgebruik, van verlies aan biodiversiteit. Het zijn cijfers die ons zeggen
dat de opwarming die nu wordt gemeten het resultaat is van keuzes uit het verleden. En dat de leefbaarheid in 2050 zal worden bepaald door keuzes van vandaag. Hoewel we zien dat modellen steeds verfijnder worden, merken we hoe signalen uit de werkelijkheid modellen soms zelfs inhalen. De snelheid waarmee ijskappen massa verliezen, de frequentie van hittegolven, de verstoring van ecosystemen: het zijn geen abstracties meer, maar concreet meetbare trends. En toch doe die ontwikkelingen ons steeds vaker afvragen waarom het organisaties vaak niet
luktm om gericht in actie te komen. Beschikken zij wel over een realistisch en gedeeld beeld van de wereld waar zij op afstevenen?

De kloof tussen weten en handelen

Veel organisaties hebben duurzaamheidsambities geformuleerd. Rapportagestructuren zijn ingericht. ESG is onderdeel van governance geworden. Dat is vooruitgang. Maar tegelijkertijd blijft duurzaamheid in de praktijk vaak een afzonderlijke portefeuille. Een afdeling. Een
programma naast de kernstrategie. En een communicatie-afdeling die een mooie en overtuigende purpose heeft geformuleerd. Maar zonder een gedeeld en in de organisatie gedragen toekomstbeeld blijft zo’n strategie reactief. Dan wordt verduurzaming ingehaald door regelgeving of reputatierisico’s, in plaats van verankerd in intrinsieke overtuiging.

In ons werk – we geven al vele jaren workshops voor bedrijven die echt willen verduurzamen – merken wij hoe hardnekkig de kloof is tussen kennis en handelen. Medewerkers voelen dat er iets fundamenteels moet veranderen. Jongere generaties spreken hun zorgen en verwachtingen
steeds nadrukkelijker uit. En oudere generaties maken zich zorgen over de wereld die zij nalaten. Maar zolang die gevoelens en inzichten niet samenkomen in een gemeenschappelijk referentiepunt, blijft het gesprek gefragmenteerd. En leidt weten wat ons te doen staat in veel te
weinig gevallen tot concreet handelen.

De kracht van een gedeelde ervaring

Complexe transities vragen dan ook om meer dan informatieoverdracht. Ze vragen om een nieuw perspectief. Daarom werken wij in onze gloednieuwe Our Future On Earth – The VR Theatre Xperience met immersieve VR-technologie en het zogenoemde Overview Effect: het perspectief van astronauten die de aarde van buitenaf zien. Ooit afgevraagd waarom astronauten, nadat zij weer terugkeerden op aarde, veranderden in vasthoudende duurzaamheidsambassadeurs? Zij zagen de aarde zonder politieke en culturele grenzen. Zij namen een dunne atmosfeer waar, een kwetsbaar ecosysteem en een unieke, gedeelde leefomgeving. Wanneer mensen dit perspectief ervaren, gebeurt er iets wezenlijks met hen. Klimaatverandering verschuift van abstract debat naar concreet systeemvraagstuk. Het wordt een bittere en haast tastbare realiteit. Dat effect willen wij bezoekers van de show laten meemaken.

Aansluitend visualiseren wij op spectaculaire wijze maar altijd wetenschappelijk onderbouwd twee toekomstscenario’s richting 2050. In futuristische visuele dreamscapes en journalistiek vormgegeven toekomstjournaals worden verschillende paden verkend: wat gebeurt er bij  voortzetting van huidige trends? Wat verandert er bij versnelde transitie? Waar liggen kantelpunten? Waar liggen kansen voor concrete actie? De combinatie in het programma van emotionele betrokkenheid en cognitieve helderheid blijkt cruciaal. Emotie zonder handelingsperspectief leidt tot verlamming. Analyse zonder emotionele betrokkenheid leidt tot afstand. Maar samen creëren ze beweging.

Van organisatie naar economie

De uitdaging is veel groter dan individuele organisaties. Het gaat om de richting van de economie als geheel. Nederland behoort tot de landen met een hoge uitstoot per hoofd van de bevolking. Onze economische structuur is intensief, exportgericht en sterk verweven met mondiale ketens. Dat brengt verantwoordelijkheid met zich mee, maar ook kansen. We hebben het in ons land al heel lang over een transitie naar een klimaatneutrale en circulaire economie. Die vraagt om herijking van businessmodellen, ketens en investeringslogica. Niet alleen om risico’s te beperken, maar ook om nieuwe waarde te creëren. Wij zien in de praktijk dat oplossingen al bestaan. Hernieuwbare energie groeit snel. Circulaire initiatieven schalen op. Regeneratieve landbouw wint terrein. Innovaties op het gebied van opslag, waterbeheer en materiaalgebruik ontwikkelen zich razendsnel. Samen vormen zij een groeiende onderstroom in onze samenleving.

Maar deze onderstroom moet bovenstroom worden. Die beweging willen wij graag in gang zetten en versnellen. Dat vraagt om organisaties die niet wachten tot verandering wordt afgedwongen, maar actief positie kiezen. Die hun missie expliciet verbinden aan een houdbare samenleving.

Intergenerationeel leiderschap

Een opvallend aspect in gesprekken met organisaties is het intergenerationele spanningsveld. Jongere medewerkers vragen om ambitie en snelheid. Ervaren professionals wijzen op complexiteit en bestuurlijke realiteit. Wij geloven dat juist in dialoog kracht schuilt. Wanneer  generaties samen het grotere plaatje zien, ontstaat begrip. Jongeren zien beter welke systeemveranderingen tijd kosten. Oudere generaties voelen sterker de urgentie die jongeren dagelijks ervaren. Een gedeelde toekomstgerichtheid verbindt. En daar profiteren organisaties van.

Hoop als verantwoordelijkheid

Het publieke debat over klimaat en duurzaamheid beweegt vaak tussen alarmisme en ontkenning. Beide helpen niet. De realiteit is immers ernstig, maar niet hopeloos. Wetenschap laat zien dat de mate van opwarming en aangerichte klimaatschade sterk afhankelijk is van keuzes in de komende jaren. Elke tiende graad telt. Elke versnelling van emissiereductie telt. En dat geldt ook voor elke hectare herstelde natuur. Hoop is daarbij geen naïef optimisme. Het is de erkenning dat handelingsruimte bestaat. Voor organisaties betekent dit: verantwoordelijkheid nemen voor hun aandeel in het probleem én hun potentieel als deel van de oplossing. Dat begint bij het ontwikkelen van een gedeeld toekomstbeeld dat verder reikt dan kwartaalcijfers en jaarverslagen.

De nieuwe maatstaf voor succes

De afgelopen decennia was succes vooral een kwestie van groei, winstgevendheid en marktaandeel. In de komende decennia zal een andere maatstaf steeds bepalender worden: houdbaarheid. Kan een organisatie waarde creëren zonder de ecologische basis onder haar eigen bestaan te
ondermijnen? Kan zij bijdragen aan brede welvaart in plaats van enkel financiële opbrengst? Kan zij talent inspireren omdat haar koers geloofwaardig is? Dat lijken idealistische vragen. Maar ze zij in hoge mate strategisch. Een duurzame toekomst ontstaat niet vanzelf. Zij wordt gevormd door keuzes in directiekamers, investeringsfondsen, onderwijsinstellingen en overheden. En een gedeeld toekomstperspectief is daarvoor geen luxe, maar een voorwaarde. Net zoals de leefbaarheid van onze planeet geen randvoorwaarde is voor economische activiteit, maar de basis ervan.

Het is onze hoop dat Our Future On Earth – The VR Theatre Xperience positief zal bijdragen aan dat nieuwe perspectief.

Reinier van den Berg en Egbert Mulder

Vanaf 17 juni gaat de Our Future On Earth VR Theater Xperience in première. Het wordt een spectaculaire theatervoorstelling waarin Virtual Reality en immersieve visualisaties een hoofdrol spelen. Acteurs vertegenwoordigen de verschillende generaties die – in een constante dialoog met de zaal – op zoek zijn naar een nieuw en gedeeld perspectief. Je kunt de premièrevoorstelingen in theater De Vioolkist in Hilversum meemaken. Veel meer informatie over de indrukwekkende show vind je op www.ourfutureonearth.com