Steeds meer mkb-ondernemers willen naast economische waarde ook maatschappelijke waarde creëren. Ondernemen draait niet langer uitsluitend om winst en groei, maar steeds vaker ook om sociale inclusie, duurzaamheid en betrokkenheid bij de lokale gemeenschap. Veel ondernemers leveren in de praktijk al een belangrijke maatschappelijke bijdrage, bijvoorbeeld door kansen te bieden aan mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt, te investeren in medewerkers of lokale initiatieven te ondersteunen. Toch blijkt het voor veel bedrijven lastig om die maatschappelijke impact daadwerkelijk inzichtelijk te maken. Impact is vaak zichtbaar in de dagelijkse praktijk, maar wordt niet altijd structureel gemeten of strategisch benut. Daardoor blijft een belangrijk deel van de sociale waarde die ondernemingen creëren onderbelicht. Onderzoek binnen het lectoraat Future Proof Control van de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen laat zien dat sociale impact in het mkb vaak groter is dan ondernemers zelf denken. Tegelijkertijd blijkt dat er nog veel kansen liggen om impact beter meetbaar te maken en sterker te verbinden met financiële en fiscale instrumenten.

Het mkb als motor van maatschappelijke waarde

Het midden- en kleinbedrijf vormt een belangrijke pijler van de Nederlandse economie. Naast hun economische rol spelen mkb-ondernemingen ook een cruciale rol in maatschappelijke ontwikkelingen. Door hun sterke lokale verankering staan zij dicht bij hun medewerkers, klanten en omgeving.

Veel ondernemers voelen zich dan ook verantwoordelijk voor hun gemeenschap. Zij investeren bijvoorbeeld in opleidingsmogelijkheden voor jongeren, creëren werkgelegenheid voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt of ondersteunen maatschappelijke initiatieven in hun regio.

Hoewel deze activiteiten duidelijke maatschappelijke waarde creëren, worden zij niet altijd expliciet benoemd als sociale impact. Hierdoor ontbreekt vaak een structurele manier om deze waarde zichtbaar te maken en mee te nemen in strategische besluitvorming.

Tegelijkertijd ervaren veel ondernemers onzekerheid over hoe financiële en fiscale regelingen kunnen bijdragen aan het realiseren van maatschappelijke initiatieven. Het landschap van subsidies, fondsen en fiscale faciliteiten wordt vaak als complex en versnipperd ervaren. Verschillende voorwaarden, procedures en administratieve lasten maken het voor mkb-ondernemers lastig om deze instrumenten effectief te benutten.

Deze combinatie van groeiende maatschappelijke ambities en praktische knelpunten vormde de aanleiding voor het onderzoek.

Onderzoek binnen het lectoraat Future Proof Control

Het onderzoek is uitgevoerd binnen het lectoraat Future Proof Control van de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen. Binnen dit lectoraat staat de vraag centraal hoe organisaties toekomstbestendig kunnen sturen en verantwoorden in een economie waarin maatschappelijke waarde steeds belangrijker wordt.

Een belangrijk uitgangspunt daarbij is het concept van meervoudige waardecreatie. Organisaties creëren niet alleen financiële waarde, maar ook sociale en ecologische waarde. Voor ondernemingen betekent dit dat succes steeds vaker wordt beoordeeld op een combinatie van economische prestaties en maatschappelijke impact.

Het doel van dit onderzoek was om inzicht te krijgen in:

  • hoe mkb-ondernemers sociale impact realiseren
  • hoe deze impact op een haalbare manier gemeten kan worden
  • en in hoeverre financiële en fiscale regelingen daarbij ondersteunend kunnen zijn.

Door literatuuronderzoek te combineren met interviews met mkb-ondernemers en adviseurs is onderzocht hoe sociale impact in de praktijk vorm krijgt en waar ondernemers tegenaan lopen.

Impact begint bij de missie van de ondernemer

Een belangrijke bevinding uit het onderzoek is dat sociale impact binnen het mkb vaak voortkomt uit de intrinsieke motivatie van ondernemers. Veel ondernemers starten of ontwikkelen hun bedrijf vanuit een duidelijke maatschappelijke overtuiging.

Maatschappelijke doelen zijn daardoor vaak nauw verweven met de kernactiviteiten van de onderneming. Impact wordt gerealiseerd door dagelijkse keuzes en activiteiten: het aannemen van medewerkers met verschillende achtergronden, het investeren in ontwikkeling van personeel of het bijdragen aan lokale maatschappelijke projecten.

Sociale impact is in deze bedrijven geen afzonderlijk project, maar een integraal onderdeel van de bedrijfsvoering en identiteit van de organisatie.

Juist deze verwevenheid maakt impact krachtig, maar zorgt er ook voor dat de maatschappelijke waarde niet altijd expliciet wordt herkend of gemeten. Dit gebrek aan zichtbaarheid van de maatschappelijke waarde kan een belemmering zijn bij het verkrijgen van financiering of subsidies.

Impact meten hoeft niet complex te zijn

In theorie bestaan verschillende uitgebreide methoden om sociale impact te meten. Veel van deze modellen zijn echter ontwikkeld voor grotere organisaties en vragen om uitgebreide dataverzameling en specialistische kennis.

Voor mkb-ondernemingen met beperkte tijd en middelen kan dit leiden tot extra administratieve druk. Wanneer impactmeting te complex wordt ingericht, bestaat het risico dat ondernemers het zien als een verplichting in plaats van een hulpmiddel.

Uit het onderzoek blijkt dat een pragmatische aanpak vaak beter werkt. Een combinatie van een beperkte set kwantitatieve indicatoren en kwalitatieve toelichting blijkt in de praktijk het meest effectief.

Kwantitatieve indicatoren – bijvoorbeeld aantallen deelnemers, gerealiseerde projecten of ontwikkelingsmogelijkheden voor medewerkers – bieden structuur en overzicht. Kwalitatieve toelichting helpt om de maatschappelijke betekenis van deze cijfers te begrijpen en te communiceren.

Door deze hybride aanpak blijft impactmeting overzichtelijk en bruikbaar, terwijl tegelijkertijd ruimte blijft om complexere sociale effecten te beschrijven.

Financiële en fiscale regelingen: potentie wordt nog onvoldoende benut

Naast impactmeting speelde ook de rol van financiële en fiscale regelingen een belangrijke rol in het onderzoek. In Nederland bestaan verschillende instrumenten die maatschappelijke initiatieven kunnen ondersteunen, zoals subsidies, innovatieregelingen en fiscale faciliteiten.

In theorie kunnen deze regelingen ondernemers helpen om maatschappelijke projecten te financieren, risico’s te verminderen en innovatieve oplossingen te ontwikkelen.

In de praktijk blijkt echter dat veel mkb-ondernemers deze instrumenten nog niet optimaal benutten. Ondernemers ervaren het aanbod van regelingen vaak als onoverzichtelijk en administratief belastend. Hierdoor worden subsidies en fiscale faciliteiten meestal pas ingezet wanneer zij toevallig onder de aandacht komen of wanneer deelname verplicht wordt gesteld binnen een project.

Daardoor blijven kansen liggen om deze instrumenten strategisch te koppelen aan maatschappelijke doelstellingen.

De rol van adviseurs kan sterker

Binnen dit speelveld kunnen financiële en fiscale adviseurs een belangrijke rol spelen. Zij beschikken over kennis van regelgeving, financieringsmogelijkheden en strategische planning.

In theorie kunnen adviseurs ondernemers helpen om maatschappelijke impact te koppelen aan financiële keuzes, investeringen en fiscale mogelijkheden. Daarmee kunnen zij fungeren als een brug tussen maatschappelijke ambities en praktische uitvoering.

In de praktijk ligt de focus van adviseurs echter nog vaak op administratie en fiscale compliance. Sociale impact en strategische inzet van regelingen komen meestal pas aan bod wanneer ondernemers hier zelf expliciet naar vragen.

Het onderzoek laat zien dat er ruimte is voor een bredere en meer proactieve adviesrol.

Praktische aanbevelingen voor mkb-ondernemers en adviseurs

Het onderzoek laat zien dat mkb-ondernemers al veel maatschappelijke waarde creëren, maar dat deze impact nog beter benut kan worden. Op basis van de onderzoeksresultaten worden daarom verschillende aanbevelingen gedaan.

  1. Veranker sociale impact in de bedrijfsstrategie

Voor mkb-ondernemers is het belangrijk om maatschappelijke doelstellingen niet alleen als losse initiatieven te benaderen, maar deze te integreren in de kernstrategie van de organisatie. Wanneer sociale impact wordt verbonden met de missie, visie en dagelijkse activiteiten van het bedrijf ontstaat meer samenhang tussen maatschappelijke ambities en bedrijfsresultaten.

Door expliciet te formuleren welke maatschappelijke waarde een onderneming wil creëren en hoe deze bijdraagt aan de bedrijfsactiviteiten, ontstaat meer richting in maatschappelijke initiatieven. Dit helpt ondernemers bovendien om keuzes te maken over investeringen, partnerschappen en toekomstige ontwikkelingen.

  1. Kies voor een haalbare vorm van impactmeting

Impactmeting hoeft niet ingewikkeld te zijn. Voor mkb-ondernemers is het vaak effectiever om te beginnen met een kleine set duidelijke indicatoren die aansluiten bij hun activiteiten.

Door bijvoorbeeld te kijken naar het aantal medewerkers dat ontwikkelkansen krijgt, het aantal samenwerkingen met maatschappelijke organisaties of het aantal mensen dat via de onderneming nieuwe kansen krijgt, ontstaat al snel een eerste beeld van de impact.

Wanneer deze cijfers worden aangevuld met korte kwalitatieve beschrijvingen van resultaten en ervaringen, ontstaat een completer beeld van de maatschappelijke waarde die een organisatie creëert. Deze aanpak maakt impact zichtbaar zonder dat het leidt tot zware administratieve lasten.

  1. Benut financiële en fiscale regelingen strategischer

Veel ondernemers maken pas gebruik van financiële regelingen wanneer zij toevallig op een subsidiemogelijkheid stuiten. Het kan echter waardevol zijn om deze instrumenten al in een vroeg stadium te verkennen.

Door subsidies, fondsen en fiscale faciliteiten te koppelen aan maatschappelijke doelstellingen kunnen ondernemers extra middelen inzetten om maatschappelijke initiatieven te ontwikkelen of op te schalen. Een strategische benadering van regelingen kan bovendien helpen om financiële risico’s te beperken en innovatieve projecten mogelijk te maken.

  1. Versterk de rol van adviseurs

Financiële en fiscale adviseurs kunnen een belangrijke bijdrage leveren aan het realiseren van maatschappelijke impact. Door maatschappelijke doelstellingen expliciet te bespreken met ondernemers kunnen zij helpen om impact te verbinden met financiële planning, investeringskeuzes en fiscale mogelijkheden. Dit vraagt om een bredere adviesrol waarin niet alleen administratieve taken centraal staan, maar ook strategische ontwikkeling van de onderneming. Door proactief mee te denken over maatschappelijke impact kunnen adviseurs ondernemers ondersteunen bij het ontwikkelen van toekomstbestendige bedrijfsstrategieën.

  1. Stimuleer samenwerking tussen ondernemers, adviseurs en beleidsmakers

Een laatste aanbeveling is het versterken van samenwerking tussen verschillende betrokken partijen. Ondernemers, adviseurs en beleidsmakers hebben ieder een rol in het stimuleren van maatschappelijke waardecreatie.

Door kennis en ervaringen te delen kunnen nieuwe inzichten ontstaan over effectieve manieren om sociale impact te realiseren. Daarnaast kan samenwerking bijdragen aan het toegankelijker maken van financiële en fiscale regelingen voor mkb-ondernemingen.

Naar een toekomstbestendig mkb

Het onderzoek laat zien dat maatschappelijke impact binnen het mkb vaak al aanwezig is, maar nog niet altijd zichtbaar of strategisch wordt benut. Door sociale impact beter meetbaar te maken en te verbinden met financiële instrumenten kunnen ondernemers hun maatschappelijke bijdrage verder versterken.

Daarmee ontstaat niet alleen meer maatschappelijke waarde, maar ook een sterker en toekomstbestendig mkb waarin economische en maatschappelijke doelen elkaar versterken.

Over de auteur

Ismael Mohamud Jimale voerde dit onderzoek uit binnen de opleiding Finance, Tax and Advice aan de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen. Het onderzoek werd uitgevoerd in samenwerking met het lectoraat Future Proof Control en richt zich op de vraag hoe mkb-ondernemers sociale impact kunnen meten en hoe financiële en fiscale instrumenten kunnen bijdragen aan maatschappelijke waardecreatie.

Foto: vlnr: Fred de Jong (Associate Lector Sustainable Finance & Tax), Ismael Mohamud Jimale en docent-onderzoeker Marieke Wittenhorst.

 

Bron: HAN