Voor de industrie is snel verduurzamen niet altijd mogelijk. Om de uitstoot van broeikasgassen toch te verminderen, kan CO2 worden afgevangen en opgeslagen in lege gasvelden onder de Noordzee. Hoeveel ruimte is er voor CO2-opslag en wat is de stand van zaken? Experts van EBN en Gasunie geven hun visie.
Nederland heeft onder de Noordzee genoeg ruimte om CO2 op te slaan: circa 1,5 gigaton in lege gasvelden, plus extra capaciteit in zogenoemde aquifers. De eerste concrete CCS-projecten (Porthos en Aramis) zijn volop in ontwikkeling en zullen gevolgd worden door de Delta Rhine Corridor en Delta Schelde CO2nnection.
De CO₂-uitstoot in Nederland kwam in 2024 uit op 144 megaton, 37 procent lager dan in 1990. In 2030 moet de reductie 55 procent lager zijn ten opzichte van 1990. De opwekking van elektriciteit wordt steeds groener door de opmars van zonnepanelen en windmolens, en mobiliteit veroorzaakt ook steeds minder CO2-uitstoot door de groeiende populariteit van elektrisch vervoer.
Maar voor de industrie is verduurzamen een stuk lastiger, zeker voor afvalverbrandingsinstallaties, raffinaderijen en fabrieken voor kunstmest en cement. De CO₂-uitstoot van de industrie was in 2024 nog 47 megaton. Om ook in de moeilijk te verduurzamen sectoren de broeikasgasuitstoot fors te verminderen, is er een alternatief: het afvangen en opslaan van CO2.
Europese richtlijn
De Europese Net-Zero Industry Act (NZIA) verplicht lidstaten om ‘carbon capture and storage’-projecten (CCS) te ontwikkelen. In 2030 moet in Europa 50 megaton per jaar aan CO2 worden afgevangen en opgeslagen. Of althans: de investeringsbeslissingen moeten zijn genomen voor projecten die optellen tot 50 megaton CCS-capaciteit. Ter vergelijking: in 2023 bedroeg de totale uitstoot van broeikasgassen in de Europese Unie nog iets meer dan 2.900 megaton. Dat is een daling van 37 procent ten opzichte van 1990.
CO2 kan worden opgeslagen in lege gasvelden onder de Noordzee. Maar niet ieder land heeft zulke ‘lege’ gasvelden. Vanuit het principe ‘de vervuiler betaalt’ heeft Brussel lidstaten verplichtingen opgelegd naar rato van de gasproductie in de periode 2021-2023. Voor Nederland betekent dit dat het in 2030 in totaal 13,3 megaton CO2-opslag per jaar voor zijn rekening moet nemen.
Veel mogelijkheden
Bram Herfkens van overheidsbedrijf Energie Beheer Nederland (EBN) is nauw betrokken bij Nederlandse CCS-projecten. ‘Nederland heeft veel mogelijkheden’, zegt Herfkens. ‘De geologische capaciteit voor de opslag van CO2 in uitgeproduceerde gasvelden op de Noordzee is ongeveer 1,5 gigaton.’ Hoewel de geologische capaciteit groot is, wil dat niet meteen zeggen dat het allemaal technisch en economisch haalbaar is. Naast lege gasvelden zijn er ook diepe zoutwaterlagen, zogenoemde aquifers, die geschikt zijn voor CO2-opslag. ‘Daar zijn we nu de eerste screening van aan het maken. Ook daarmee zijn opslagprojecten te ontwikkelen van honderd megaton of meer.’
CCS en verduurzaming
Een recent wetenschappelijk artikel in Nature zorgde in september voor onduidelijkheid. Het artikel claimde dat de wereldwijde opslagcapaciteit beperkt zou zijn tot 1.460 gigaton, tien keer lager dan eerdere schattingen. De boodschap: CCS-capaciteit is schaars en zou niet gebruikt mogen worden om échte verduurzaming van de industrie uit te stellen.
‘In het artikel werden aannames gedaan waar ik vraagtekens bij zet’, zegt Job van der Stoel, geoloog bij Gasunie. ‘De auteurs gingen er bijvoorbeeld van uit dat CO2 überhaupt niet in gasvelden of aquifers dieper dan 2,5 kilometer geïnjecteerd kan worden, terwijl in Nederland projecten worden ontwikkeld met injectiedieptes van 3 tot 4 kilometer. Met dergelijke conservatieve aannames, is het logisch dat de capaciteit lager uitkomt.’
Om klimaatdoelen te halen is CCS de komende decennia noodzakelijk. Dat blijkt ook uit de scenario’s van het Internationaal Energie Agentschap en het klimaatbureau van de Verenigde Naties. ‘Je doet CCS niet omdat het leuk is, maar omdat je de industrie wil ondersteunen. CCS is onderdeel van de transitie naar het energiesysteem van de toekomst’, zegt Marc Naus, reservoir engineer bij Gasunie.
Daarmee is niet gezegd dat verduurzaming van de industrie geen prioriteit is. Herfkens van EBN: ‘Je begint binnen je bedrijf natuurlijk met energiebesparing. Dan kijk je naar de inzet van duurzame energie, maar dat is voor sectoren als cement en afvalverbranding lastig, waardoor CCS de enige optie is om op korte termijn de CO2-uitstoot naar beneden te krijgen.’
Bron: Gasunie