Deze week organiseert Nederland samen met Colombia een belangrijke internationale klimaattop in Santa Marta, Colombia. Voor het eerst staat de uitfasering van fossiele brandstoffen centraal, nu nog meer in beeld door de oorlog in het Midden-Oosten. Twaalf klimaatonderzoekers verbonden aan de Universiteit van Amsterdam (UvA) presenteren voor deze top een beleidsadvies voor een rechtvaardig en haalbare uitfasering. ‘Dit is geen utopie, maar een internationale verplichting en economisch en praktisch haalbaar.’
De auteurs – juristen, economen, wetenschappers op het gebied van Earth system justice en natuurwetenschappers – zijn allemaal verbonden aan klimaatinstituut SEVEN van de UvA. Zij benadrukken dat de juridische basis voor dit standpunt sterker is dan ooit sinds het advies van het Internationaal Gerechtshof in 2025: ‘Het Hof stelde expliciet dat het toelaten van de productie en consumptie van fossiele brandstoffen, het verlenen van exploitatievergunningen en het verstrekken van subsidies kan leiden tot staatsaansprakelijkheid. Uitfasering is daarmee geen politieke keuze maar een juridische verplichting – en wie die verplichting niet nakomt, kan daarvoor verantwoordelijk worden gehouden.’
In het beleidsadvies ‘A Fair Fossil Fuel Phase-Out Is Feasible’ bieden de klimaatonderzoekers zes geïntegreerde beleidspakketten aan die geschikt zijn voor aanneming of onderschrijving tijdens de Santa Marta-conferentie.
André Nollkaemper, wetenschappelijk directeur van SEVEN: ‘Santa Marta biedt een unieke kans. Voor het eerst komt een coalitie van bereidwillige staten specifiek bijeen om de uitfasering van fossiele brandstoffen daadwerkelijk in gang te zetten. Dit is precies het soort vraagstuk waarvoor SEVEN is opgericht. We willen met dit beleidsstuk het proces van uitfasering helpen sturen.’
Margaretha Wewerinke-Singh, hoofdauteur van het SEVEN-beleidsadvies: ‘In ons advies brengen we drie discussies samen die vaak gescheiden worden gevoerd. Het internationaal recht vormt de juridische ruggengraat; rechtvaardigheid voor het aardsysteem helpt bepalen wat eerlijkheid vereist binnen de grenzen van de planeet; en het economische en technologische bewijs toont aan dat een gecontroleerde transitie grote nevenvoordelen kan opleveren, waaronder schonere lucht, grotere energiezekerheid, fiscale veerkracht, fatsoenlijke banen en lagere risico’s op gestrande activa en rechtszaken.’
Zes pakketten voor een eerlijke en uitvoerbare transitie
Zowel producerende als consumerende landen van olie, steenkool en gas zijn uitgenodigd om deel te nemen aan de conferentie. Het beleidsadvies helpt de discussie van principe naar uitvoering en laat zien dat de vraag niet is of een eerlijke uitfasering van fossiele brandstoffen noodzakelijk is, maar hoe deze kan worden gefaseerd, gedifferentieerd en gefinancierd.
Hiervoor stellen de auteurs geïntegreerde beleidspakketten voor die de gebruikelijke obstakels, die vaak gescheiden worden aangepakt, juist gezamenlijk aan te pakken: een gecontroleerde afbouw van de productie, hervorming van de belastingen en subsidies, snelle uitrol van schone energie en netwerken, diversificatiestrategieën voor fossielafhankelijke landen en regio’s, maatregelen op het gebied van arbeid en sociale bescherming, internationale financiering en samenwerking, en procedurele waarborgen tegen ongepaste beïnvloeding.
Verwachtingen voor de resultaten
De auteurs hopen dat de klimaattop tot de volgende concrete richtlijnen leidt:
- Geen nieuwe uitbreiding van de winning van fossiele brandstoffen en een gecontroleerde afbouw van de bestaande productie;
- Maatregelen aan de vraagzijde die de toegang tot energie en de betaalbaarheid ervan beschermen;
- Herbestemming van subsidies voor fossiele brandstoffen en overheidsfinanciering naar schone energie en sociale bescherming;
- Diversificatie en schuldgevoelige transitiefinanciering voor landen en regio’s die afhankelijk zijn van fossiele brandstoffen;
- Inspraak en bescherming voor werknemers, inheemse volkeren en getroffen gemeenschappen.
Beeld: Freepik
