Op de dag dat de Tweede Kamer debateert over EUR 2 miljard steun voor Tata Steel Nederland, dient Advocates for the Future (AftF) een klacht in bij de Europese Commissie. Volgens de juridische NGO voldoen de plannen van de regering niet aan de Europese staatssteunregels en mag deze daarom niet worden goedgekeurd.  Op 7 april 2026 voert de Tweede Kamer een plenair debat over de toekomst van Tata Steel. 

AftF benadrukt dat ingrijpende veranderingen noodzakelijk zijn om de ernstige vervuiling door Tata Steel aan te pakken en de staalindustrie daadwerkelijk te verduurzamen. De uitstoot en andere schadelijke gevolgen van Tata Steel voor klimaat, milieu en gezondheid zijn al jaren onderwerp van zorg. Juist daarom is het van groot belang dat eventuele publieke steun juridisch houdbaar, effectief en toekomstbestendig wordt ingezet.
De Nederlandse overheid wil Tata Steel nu ondersteunen met een steunpakket van ongeveer EUR 2 miljard. Dat pakket bestaat onder meer uit EUR 1,2 miljard voor de vervanging van een kolengestookte voor een gasgestookte staalfabriek, en EUR 600 miljoen voor maatregelen die de leefomgeving en gezondheid van omwonenden zouden moeten verbeteren. Daarnaast is EUR 200 miljoenvoorzien voor een mogelijke latere overstap van de nieuwe installatie van aardgas naar waterstof of biomethaan.

Strenge Europese eisen voor staatssteun

Lidstaten mogen niet zomaar financiële steun verlenen aan bedrijven, omdat dit de concurrentie binnen de Europese interne markt kan verstoren. Staatssteun is daarom verboden, tenzij de Europese Commissie die steun expliciet goedkeurt op grond van de strenge vereisten uit de Richtsnoeren inzake staatssteun voor klimaat, milieubescherming en energie (CEEAG).

Volgens AftF voldoet de voorgenomen steun aan Tata Steel op fundamentele punten niet aan deze voorwaarden. De Europese Commissie kan de steun daarom niet goedkeuren. De steunmaatregelen creëren een reëel risico op langdurige afhankelijkheid van aardgas, en bieden onvoldoende zekerheid dat de publieke investering leidt tot structurele klimaat- en gezondheidswinst.

Publieke miljarden zonder garantie op verduurzaming

Volgens AftF leidt de voorgenomen staatssteun niet tot daadwerkelijke verduurzaming. Het grootste deel van de subsidie ziet op de vervanging van een op kolengestookte staalfabriek voor een fabriek die op aardgas zal draaien. Daar komt bij dat deze maatregel slechts 60%  van Tata Steel’s productieproces vervangt. De resterende 40% van de productie op kolen blijft dus in stand.

AftF benadrukt dat de Nederlandse overheid miljarden euro’s aan publiek geld investeert in ‘verduurzaming’ van Tata Steel, terwijl deze investering in de praktijk slechts zal leiden tot de instandhouding van staalproductie die draait op kolen en gas.

De Nederlandse overheid en Tata Steel rechtvaardigen deze investering door te stellen dat de nieuwe (gasgestookte) fabriek op termijn kan overstappen op duurzame brandstoffen als waterstof of biomethaan. AftF wijst erop dat duidelijke en afdwingbare garanties dat die overstap daadwerkelijk en tijdig zal plaatsvinden ontbreken. Die garanties zijn nodig, juist omdat de beschikbaarheid van waterstof en biomethaan op industriële schaal onzeker is. De European Scientific Advisory Board on Climate Change en de Europese Commissie hebben herhaaldelijk gewaarschuwd dat grootschalige toepassing van deze brandstoffen nog jaren op zich kan laten wachten.

CFO Tata Steel zegt zelf dat waterstof geen realistische optie is

Terwijl de Nederlandse regering vol inzet op waterstof en daar voor Tata Steel een oplossing ziet, bestrijdt Tata Steel zelf dat dit een realistische optie voor de verduurzaming van de hoogovens in IJmuiden is. Recent stelde de CFO van Tata Steel Nederland, Koushik Chatterjee, dat het bedrijf waterstof niet als een reële optie voor de nieuwe fabriek ziet. Volgens Chatterjee heeft Tata Steel alleen ingestemd met het opnemen van waterstof als mogelijke brandstof, omdat de Europese Commissie daarop aandrong. Zo stelde hij: “we actually did not want to go that hydrogen route”.

Door het ontbreken van duidelijke en bindende garanties dat de nieuwe fabriek duurzame brandstoffen zal gebruiken, bestaat er een groot riscio dat de nieuwe frabriek langdurig staal zal blijven produceren op basis van fossiel gas, wat tot een fossiele lock-in leidt. Op grond van de Europese regels zou de Europese Commissie de voorgenomen steun alleen daarom al moeten afkeuren.

Maikel van Wissen, Directeur Advocates for the Future:  “Staatssteun kan een belangrijk instrument zijn om industriële verduurzaming te versnellen. Maar volgens de Europese staatssteunregels moet die steun wel daadwerkelijk bijdragen aan de klimaatdoelen van de EU en mag zij geen nieuwe afhankelijkheid van fossiele brandstoffen creëren. In de huidige plannen ontbreekt een juridisch bindende garantie dat Tata Steel daadwerkelijk overstapt op duurzame brandstoffen. Daarmee dreigt publiek geld te worden ingezet voor installaties die nog jarenlang op aardgas blijven draaien.”

Gezondheids- en milieumaatregelen onvoldoende ambitieus en onderbouwd

Naast de aanzienlijke klimaatimpact veroorzaakt Tata Steel al jaren ernstige gezondheids- en milieuproblemen voor omwonenden. Uit onderzoek van het RIVM uit 2023 blijkt dat de uitstoot van de fabriek samenhangt met verhoogde risico’s op onder meer astma, longkanker en vroegtijdige sterfte.

De autoriteiten hebben Tata Steel al meermaals op de vingers getikt wegens schendingen van milieuwetgeving en vergunningsvoorwaarden. Stichting Frisse Wind is een civiele procedure gestart tegen Tata Steel namens omwonenden en het OM doet momenteel strafrechtelijk onderzoek naar Tata Steel.

Op basis van wet- en regelgeving, vergunningen en zorgplichten is Tata Steel verplicht om maatregelen te treffen om de leefomgeving rond de fabriek te verbeteren. Dat zou ze uit eigen zak moeten betalen, en niet met publieke middelen. Alleen voor ambitieuzere maatregelen dan Tata Steel’s eigen bestaande verplichtingen is ruimte voor staatssteun.

Volgens AftF is het onduidelijk of de voorgenomen subsidie van EUR 600 miljoen voor milieumaatregelen, zoals overkappingen van grondstoffen, verbeteringen bij slakverwerking en maatregelen tegen piekgeluid, verder strekken dan Tata Steel’s wettelijke verplichtingen. Bovendien is de daadwerkelijke milieu- en mogelijk gezondheidsimpact van deze maatregelen nog onvoldoende in kaart gebracht, waardoor de eventuele ‘winst’ onzeker en mogelijk zelf ontoereikend is.

Pien de Wal, Legal Associate bij Advocates for the Future: “De Europese regels zijn duidelijk: staatssteun moet noodzakelijk zijn en mag niet worden gebruikt om kosten te financieren die een bedrijf op grond van wetgeving of vergunningen sowieso al moet maken. Voor een belangrijk deel van de voorgestelde gezondheidsmaatregelen is niet aangetoond dat zij verder gaan dan de bestaande verplichtingen van Tata Steel. In dat geval hoort de rekening bij de vervuiler te liggen, niet bij de belastingbetaler.”

Europese Commissie mag steun niet zonder strikte voorwaarden goedkeuren

In haar klacht verzoekt AftF de Europese Commissie om de voorgenomen steun niet goed te keuren zolang de maatregelen in strijd zijn met de Europese staatssteunregels. Volgens AftF kan de steun alleen worden goedgekeurd als ten minste wordt verzekerd dat:

  • de steun is gebaseerd op volledige en betrouwbare informatie;
  • de overstap van aardgas naar duurzame alternatieven juridisch afdwingbaar is, voor Tata Steel’s volledige staalproductie;
  • publieke steun alleen wordt verleend voor maatregelen die aantoonbaar verder gaan dan bestaande wettelijke verplichtingen;
  • er terugbetalingsverplichtingen, boetes en onafhankelijke monitoring mogelijk is als Tata Steel de afgesproken verduurzaming niet realiseert;
  • de Indiase moedervennootschap hoofdelijk aansprakelijk is voor de (naleving van de) verplichtingen van Tata Steel;

AftF waarschuwt dat een steunbesluit zonder zulke waarborgen niet alleen juridisch onhoudbaar is, maar ook een zorgwekkend precedent schept voor toekomstige staatssteun aan vervuilende industrieën.

Advocates for the Future (AftF) is een juridische NGO die de kracht van het recht inzet om mens, dier en planeet te beschermen. AftF werkt aan baanbrekende juridische procedures die helpen bij het vormgeven van beleid, normen en regelgevende kaders voor een leefbare toekomst. 

Bron: Advocates for the Future