Duurzaamheidsassurance is in Nederland een monopolie van accountants. Nieuw onderzoek laat zien wat dat kost, vooral voor kleinere bedrijven. Een persoonlijke kijk vanuit de praktijk.

Een opmerking die bleef hangen

‘Het goedkope alternatief.’ Zo noemde een accountant ons onlangs. Het was niet als compliment bedoeld, en ik heb het ook niet zo opgevat.

Toch bleef die opmerking hangen. Niet omdat ze pijn deed, maar omdat ze een vraag oproept die we in Nederland te weinig stellen. Waarom is duurzaamheidsassurance bij accountants eigenlijk zo duur? En wie betaalt daar uiteindelijk de rekening voor?

Wat het onderzoek laat zien

Kleinere beursgenoteerde bedrijven betalen voor de controle van hun duurzaamheidsverslag 30 tot 43 procent van wat hun financiële audit kost. Bij de grootste bedrijven is dat 1 tot 5 procent. Dat blijkt uit onderzoek van Nair en Nampoothiri in Meditari Accountancy Research, waarover deze portal eerder berichtte.

De onderzoekers keken naar 263 ondernemingen uit de Euro Stoxx 600, over boekjaar 2024: het eerste CSRD-jaar. Ze noemen de kostenstructuur regressief. Hoe kleiner het bedrijf, hoe zwaarder de last.

Twee andere bevindingen vind ik minstens zo belangrijk. De markt voor duurzaamheidsassurance is sterk geconcentreerd, en financiële controle en duurzaamheidscontrole liggen vaak bij dezelfde partij. Daarnaast is er weinig transparantie: in Frankrijk maakte 73,8 procent van de bedrijven de kosten apart bekend, in Duitsland slechts 13 procent.

Een kanttekening hoort erbij. ‘Kleiner’ betekent hier kleiner binnen de beursgenoteerde top van Europa. Over het mkb zegt dit onderzoek niets direct. Maar als de verhoudingen al zo scheef zijn bij bedrijven met eigen duurzaamheidsafdelingen, is dat geen geruststellend signaal.

Wat ik de afgelopen twee jaar zag

De cijfers verbazen mij niet. Ik heb de afgelopen twee jaar multiple accountants aan het werk gezien op duurzaamheid. Mijn ervaring verklaart een groot deel van het prijsverschil.

Het tarief. Accountantsorganisaties kennen een bovenlaag die ook flink wil meeverdienen. Dat zit in elk uurtarief, ook als het werk op de werkvloer gebeurt.

De kennis. Op veel fronten schiet die tekort. Duurzaamheid gaat over ketens, emissies, mensenrechten en de belangen van stakeholders. Wie dat niet kent, heeft meer uren nodig en weet niet goed wat er eigenlijk beoordeeld moet worden.

Proces in plaats van inhoud. Omdat de inhoud te ver weg staat, ligt de nadruk sterk op het proces binnen het bedrijf. Is er een procedure, is die vastgelegd, is die gevolgd? Dat is relevant. Maar een keurig proces kan nog steeds tot een verkeerd beeld van je impact leiden.

De leercurve. De meter loopt al, terwijl het team nog in de ESG-opleiding zit. In de praktijk betaalt de klant zo mee aan de opleiding van zijn eigen controleur.

Dus nee: wij zijn niet het goedkope alternatief. De accountant die het vak nog moet leren, is de dure omweg.

Acht jaar Coca-Cola

Hoe dat in de praktijk uitpakt, heb ik van dichtbij meegemaakt. Acht jaar lang mochten wij het MVO-verslag van The Coca-Cola Company verifiëren. Het hele verslag, inclusief alle claims en beweringen.

Toen besloot de boardroom dat het een Big Four-naam wilde. De eerste insteek van Coca-Cola richting die accountant was: ‘We betalen jullie al zoveel, neem het MVO-verslag er maar bij.’ Zo liep het niet. Uiteindelijk ging Coca-Cola ongeveer vier keer zoveel betalen, voor een kwart van de scope. Geen volledig verslag meer, alleen nog een handvol KPI’s.

Wat mij het meest is bijgebleven: drie verdiepingen ESG-mensen bij Coca-Cola wilden met ons verder. Omdat we hun programma’s begrepen, in de juiste context. Het mocht niet meer.

Een paar jaar later kwam ik de accountant tegen die het werk had overgenomen. Ze zat in een sessie die ik verzorgde op de Amerikaanse GRI-conferentie. Aan haar vragen hoorde ik direct hoe ver ze van de praktijk afstond. De verificatie bij Coca-Cola was teruggezakt naar cijfercontrole.

Of er in de jaren daarna onjuiste beweringen in het verslag zijn beland, kan ik niet hard maken. Ik zag het onderliggende bewijs niet meer. Wat ik wel weet is dat wij in onze jaren tientallen onjuiste beweringen hebben tegengehouden. En legal was ons daar dankbaar voor.

Eerlijk is eerlijk

Er zijn accountants die dit vak wél echt snappen. Ik heb ze ontmoet. Ze kennen de inhoud, stellen de goede vragen en kijken verder dan het proces. Daar heb ik veel respect voor.

Maar ze zijn zwaar in de minderheid. En juist zij verdienen het niet om op één hoop gegooid te worden met een markt die vooral volume draait op een vak dat nog geleerd moet worden. Mijn kritiek gaat niet over hen. Ze gaat over een systeem dat geen enkele prikkel geeft om het beter of goedkoper te doen.

Een keuze met een prijskaartje

De CSRD liet lidstaten de ruimte om naast accountants ook onafhankelijke assurance providers toe te laten, de zogenoemde IASP’s. De meeste lidstaten deden dat niet.

Nederland ook niet. In mei 2026 besloot het kabinet, na onderzoek door SEO en Nyenrode, geen gebruik te maken van die optie. Opvallend is de redenering. Vóór het Omnibus-pakket keek het kabinet nog positief naar IASP’s. Nu er volgens minister Heinen nog maar zo’n 220 Nederlandse ondernemingen onder de CSRD vallen, ziet het kabinet geen noodzaak meer. Accountants zouden het werk goed kunnen uitvoeren. (zie artikel)

Mijn ervaring is anders. En de redenering wringt. De onderzoekers van Meditari waarschuwen juist dat een kleinere CSRD-reikwijdte de concentratie in de assurancemarkt verder kan versterken. Minder bedrijven en minder aanbieders betekent minder concurrentie. Dat is geen argument tegen meer spelers, maar juist een argument vóór.

Europa krijgt zo de rekening gepresenteerd van een eigen keuze. Of beter gezegd: de bedrijven krijgen die rekening.

Om misverstanden te voorkomen: wij respecteren de wet. Wij toetsen geen CSRD-verslagen. Wel verifiëren we duurzaamheidsprestaties onder de AA1000-standaard voor bedrijven die niet CSRD plichtig zijn. Daar zien we elke dag wat een onafhankelijke, gespecialiseerde blik oplevert.

Eerlijke prijs, eerlijk oordeel

De onderzoekers pleiten voor meer transparantie over wat assurance kost en voor meer concurrentie. Daar sluit ik me volledig bij aan.

Begin met het simpelste: maak de kosten van duurzaamheidsassurance overal apart zichtbaar in het jaarverslag. Dan kan iedereen zien wat het oplevert en wat het kost. En houd de deur voor onafhankelijke specialisten niet voorgoed dicht. Het kabinet schrijft zelf dat het beleid in de toekomst heroverwogen kan worden. Dat moment komt sneller dan gedacht als de rekening voor bedrijven blijft oplopen.

Een monopolie op een vak dat je zelf nog aan het leren bent, maakt het voor bedrijven niet beter. Alleen duurder. Bedrijven verdienen een eerlijke prijs voor een eerlijk oordeel. Dat zou voor elke duurzaamheidscontrole moeten gelden, wie hem ook uitvoert.

Lex de Bruijn, Fira, onafhankelijke assurance provider op het gebied van duurzaamheid met een AA1000-licentie