Verduurzaming krijgt pas echt betekenis als ambities worden vertaald naar de dagelijkse praktijk. Wat vraagt dat van een bestuurder en wat heeft een duurzaamheidscoördinator nodig om stappen te kunnen zetten? In deze laatste aflevering van Het groene gesprek spreken we in Ziekenhuis Rivierenland met bestuurder Erik de Haan, lid van de Bestuurlijke Inspiratiecommissie Duurzaamheid (BIC) en duurzaamheidscoördinator David van Til. Over gewoon beginnen, leren van anderen en medewerkers de ruimte geven om duurzame ideeën in de praktijk te brengen.
Het motto van de BIC is: Groen, ga het doen! Erik, wat betekent dit motto in jouw werk als bestuurder van Ziekenhuis Rivierenland?
“In onze strategische visie staat dat we de gezondheid in de regio willen stimuleren. We willen dat onze patiënten en de inwoners in onze regio zo gezond mogelijk kunnen leven. Duurzaamheid hoort daar vanzelfsprekend bij, groen is gezond. Persoonlijk maak ik ook steeds bewustere, duurzame keuzes. Wat mij opvalt, is dat als je medewerkers hierover spreekt, veel van hen uit zichzelf gemotiveerd zijn om bij te dragen. Ze komen met dingen die hen frustreren, zoals afval dat niet goed gescheiden kan worden. Ook zijn ze bewust bezig met het tegengaan van verspilling. Dat hoef je als bestuurder niet van bovenaf aan te jagen. Positief stimuleren en hiervoor de mogelijkheden en ruimte geven past dan beter.”
David herkent dat op afdelingen waar hij komt: “Twee medewerkers van Radiologie zijn begonnen met het apart inzamelen van plastic. Dat ging daar echt leven en vervolgens namen andere afdelingen het over. Dat is hoe het hier werkt: gewoon beginnen. Niet wachten totdat er een modulair afvalsysteem voor het hele ziekenhuis is.”
Wat is één concreet voorbeeld dat jullie hebben gekopieerd van anderen, of dat anderen van jullie kunnen kopiëren?
David: “Al een tijd geleden zijn wij overgestapt op het herbruikbare speculum, gemaakt van suikerriet in plaats van olie. Dat levert veel milieuwinst op. Het was hier in gebruik ruim voordat het landelijk meer in het nieuws kwam.”
Een ander voorbeeld komt uit de apotheek. Daar is het initiatief genomen om waar dat kan over te stappen van intraveneuze naar orale toediening van paracetamol. Erik vindt ‘Proudly copied from’ sowieso een motto dat goed bij het Tielse ziekenhuis past: “Als regionaal ziekenhuis kijken we graag naar wat elders goed werkt. Op het gebied van duurzaamheid, maar bijvoorbeeld ook bij ICT. Waarom zou je iets opnieuw uitvinden als ergens anders al een goede oplossing is?”
David noemt een ander voorbeeld waarin kopiëren centraal staat. Ziekenhuis Rivierenland doet mee aan het programma Samen de zorg vergroenen. Samen met een ‘green nurse’, een SEH-verpleegkundige, gaat David op afdelingen langs en onderzoekt met medewerkers waar besparingen mogelijk zijn. Zo kon op één afdeling het gebruik van celstofmatjes in één maand met 800 stuks worden verminderd.
Kopiëren, gewoon beginnen: het levert ook een kostenbesparing op, verwacht Erik. “Natuurlijk zou ik het liefst precies willen weten hoeveel, maar bij sommige maatregelen is de winst zo evident dat je niet eerst maanden moet gaan rekenen voordat je begint. Kijk bijvoorbeeld naar het gebruik van handschoenen op de OK: als je er verantwoord minder kunt gebruiken, is dat altijd beter.”
David: “Tegelijkertijd vinden we het wel belangrijk om resultaten zichtbaar te maken. Aan collega’s laten zien dat hun inspanningen echt iets opleveren. Dat motiveert anderen om dit ook te doen of verder te gaan. Dat gebeurde bijvoorbeeld na een intranetbericht over het scheiden van plastic door het green team Radiologie. Dat leidde tot een golf aan bestellingen van plastic afvalbakken voor afdelingen. Deze bestellingen werden geplaatst door de afdelingen zélf, na het initiatief van Radiologie.”
Ziekenhuis Rivierenland rapporteert ook extern over duurzaamheid. Erik: “Dat doen we omdat we transparant willen zijn over hoe we ervoor staan. Niet zozeer omdat regelgeving of verzekeraars erom vragen. Binnenkort hebben we de audit voor de Milieuthermometer Zorg, niveau brons. Dat is best spannend, maar we willen vanzelfsprekend weten hoe we ervoor staan. We hebben de Green Deal ondertekend en in onze koers vastgelegd dat we volgend jaar brons willen behalen en in 2030 zilver.” David: “Voor mij is die thermometer vooral een middel. Hij helpt ons om gestructureerd verder te verduurzamen en de doelen van de Green Deal dichterbij te brengen.”
Hoe werken jullie samen en wat hebben jullie van elkaar nodig?
In veel ziekenhuizen is duurzaamheid ondergebracht bij de facilitaire dienst of afdeling Kwaliteit. In Ziekenhuis Rivierenland valt de functie organisatorisch onder de manager Acute Zorg. Erik: “Waar de functie precies is ondergebracht, vinden wij niet het belangrijkste. We hebben eens in de vier weken overleg over lopende zaken. Daarnaast hebben we een ziekenhuisbrede commissie Duurzaamheid, met mensen uit verschillende delen van de organisatie zoals zorgafdelingen, medisch specialisten, verpleegkundigen, vastgoed, communicatie. Dat werkt goed.”
Ook de raad van toezicht wordt betrokken. Eén keer per jaar staat duurzaamheid daar expliciet op de agenda. Binnen de raad van bestuur gaat het onder meer over de komende audit voor de Milieuthermometer. Op een ander niveau spelen meer praktische vraagstukken: schenken we alcohol, geven we bloemen, hoe gaan we om met buitenlandse congressen en welke keuzes maken we rond voeding? Erik: “Bij sommige van die onderwerpen, zoals voeding, spelen behoorlijk wat emoties mee. Onze ervaring is: soms moet je gewoon volhouden. Dan raken mensen aan veranderingen gewend.” Ook bij grote strategische besluiten is het belangrijk dat duurzaamheid op de agenda staat: “We zitten nu in een interessante fase voor het ziekenhuis. Wordt het renovatie of nieuwbouw, en waarin gaan we dan investeren? Zulke grote beslissingen zijn heel bepalend voor hoe duurzaam je als ziekenhuis kunt zijn.”
Hoe leeft duurzaamheid op de afdelingen?
De leden van de commissie Duurzaamheid hebben ieder hun eigen kijk op duurzaamheid opgeschreven en gecombineerd tot ‘het verhaal duurzaamheid’ voor Ziekenhuis Rivierenland. David: “We wilden laten zien waarom we dit zo belangrijk vinden en wat managers ermee kunnen doen. Mooi was dat dit op de afdelingen Long en Cardiologie iets op gang bracht. Je zou dat een Green Team kunnen noemen, maar ik hecht niet zo aan die naam. Het belangrijkste is dat je overal in de organisatie mensen hebt die duurzaamheid een warm hart toedragen.”
De commissie Duurzaamheid volgde bovendien de training Zorg met toekomst van Stichting Klimaatpsychologie. Het enthousiasme daarover was zo groot dat op 24 november opnieuw de training wordt aangeboden. Erik: “Mijn rol is vooral om zichtbaar te maken dat wij dit soort activiteiten belangrijk vinden, met een presentatie of praatje. Er komen veel positieve reacties op wat we doen aan duurzaamheid. Je merkt dat het onderwerp binnen de organisatie steeds meer wordt gedragen.”
Wat is jullie gezamenlijke groene droom voor de NVZ-leden?
Erik: “Maatschappelijk gezien hebben we de wind op dit moment niet mee. Duurzaamheid krijgt minder aandacht en regels worden afgezwakt. Dat is vervelend – maar als sector hebben wij genoeg in handen om gewoon door te gaan. We moeten het blijven doen. Als NVZ-leden zouden we veel meer samen onze wensen bij leveranciers kunnen neerleggen. Als we onze inkoopmacht bundelen, kunnen we bijvoorbeeld bij leveranciers van disposables veranderingen afdwingen. Met veel kleine stappen kunnen we een groot resultaat bereiken. Als de sneeuwbal eenmaal gaat rollen, is -ie niet meer te stoppen.”
Dit artikel is eerder gepubliceerd op de website van NVZ
Bron: NVZ
