Leefbare lonen krijgen steeds meer aandacht op zowel de politieke als de bedrijfsagenda. Het jaarverslag 2024–2025 van Platform Living Wage Financials (PLWF) laat zien dat er concrete vooruitgang is geboekt in de sectoren kleding & schoenen en voedsel, landbouw en retail. Deze ontwikkelingen sluiten aan bij de groeiende politieke aandacht voor het thema.
“De opname van leefbare lonen in de politieke declaratie van de Tweede Wereldtop voor Sociale Ontwikkeling kan overheden tot sterkere verantwoording bewegen en bedrijfsactie versnellen,” zegt Fransje Puts, Advisor Responsible Investment bij MN. “Zonder betrouwbare loongegevens en meetbare resultaten lopen bedrijven het risico achter te blijven bij zowel politieke verwachtingen als de kritische blik van investeerders.”
Kleding‑ en schoenensector: opwaartse beweging, beperkte transparantie
Het rapport toont bemoedigende ontwikkelingen in de kleding‑ en schoenensector. Zes van de 28 bedrijven zijn dit jaar een categorie gestegen, waaronder drie die nu zijn geëindigd in de hoogste categorie Leading. De grootste vooruitgang is zichtbaar op het gebied van toegang tot herstel (access to remedy). Alle beoordeelde bedrijven onderschrijven inmiddels de vrijheid van vereniging en het recht op collectieve onderhandelingen; de meeste bedrijven communiceren deze toezeggingen ook richting hun leveranciers. Verantwoorde inkooppraktijken zijn relatief goed verankerd en vormen daarmee een steviger uitgangspunt voor verdere loonverbeteringen.
Tegelijkertijd blijft de vooruitgang ongelijk en bestaan er nog duidelijke tekortkomingen. Bijna 80 procent van de bedrijven maakt geen informatie openbaar over de duur van de relaties met hun belangrijkste leveranciers, wat het inzicht in de stabiliteit van de keten beperkt. Daarnaast gebruikt bijna twee derde van de bedrijven weinig tot geen indicatoren om de effectiviteit van hun inspanningen rond leefbaar loon te meten. Dit maakt het lastig om de daadwerkelijke impact in de praktijk vast te stellen. Samenwerking is wijdverbreid, maar de resultaten daarvan blijven moeilijk aantoonbaar. Hoewel de meeste bedrijven deelnemen aan multi‑stakeholderinitiatieven, is er vooralsnog beperkt bewijs dat deze samenwerking leidt tot meetbare loonverbeteringen.
Voedsel‑, landbouw‑ en retailsectoren: sterker beleid, wisselende resultaten
Ook in de sectoren voedsel, landbouw en retail is vooruitgang zichtbaar, wat wijst op een groeiende erkenning van leefbare lonen als bedrijfsprioriteit. Vier van de 22 bedrijven zijn een categorie gestegen en de meeste landbouwbedrijven beschikken inmiddels over formeel beleid op het gebied van leefbare lonen. Klachtenmechanismen zijn breed beschikbaar binnen de voedingssector en zijn in de meeste gevallen toegankelijk voor externe belanghebbenden, wat duidt op meer aandacht voor de stem van werknemers.
Toch vertaalt sterker beleid zich niet consequent in hogere lonen op de werkvloer. Verdere verbeteringen zijn nodig op het gebied van inkooppraktijken, dataverzameling over loon‑ en inkomenskloven en transparantie rondom klachtenafhandeling. Het monitoren van prestaties blijft een belangrijke zwakke plek in beide voedselgerelateerde sectoren. Zonder betrouwbare prestatiegegevens blijft het voor bedrijven lastig om hun voortgang aan te tonen aan investeerders, toezichthouders en andere stakeholders die vragen om onderbouwde duurzaamheidsstrategieën.
2026: van toezeggingen naar meetbare impact
Nu leefbare lonen steeds prominenter op de politieke agenda staan, biedt 2026 een belangrijke kans om de geboekte vooruitgang om te zetten in structurele verandering. Hoewel de algemene trend positief is, bevindt meer dan de helft van de in 2025 beoordeelde bedrijven zich nog altijd in de twee laagste prestatiecategorieën: Embryonic en Developing. Dit benadrukt de noodzaak voor bedrijven om verder te gaan dan intenties en beleidsdocumenten, en de uitvoering concreet te versnellen om leefbaar loon‑ en inkomenskloven in hun ketens te dichten. Aanpassingen in inkooppraktijken, het verankeren van leefbare lonen in kernbeslissingen en het systematisch meten van voortgang zijn essentieel om ervoor te zorgen dat het huidige momentum leidt tot daadwerkelijke verbeteringen voor werknemers.
“In het komende jaar blijft de ambitie van het Platform onverminderd,” zegt Liselotte Koole, RI & Sustainability Manager bij VBDO. “We blijven ons inzetten voor het wereldwijd normaliseren van de betaling van leefbare lonen en inkomens, niet alleen als sociale noodzaak, maar als fundament voor duurzame en veerkrachtige waardeketens en langetermijnwaarde voor investeerders.”
