Het gaat hartstikke goed met Nederland. De economie groeit opnieuw, voor het zoveelste kwartaal al. Zelfs oorlogen, handelsconflicten en geopolitieke brandhaarden krijgen haar niet klein. In het NOS Journaal klonk het op 30 juli bijna als een felicitatie aan onszelf: ondanks alle ellende in de wereld blijft onze economie groeien. Shell droeg daar met een kwartaalwinst van 9,8 miljard euro stevig aan bij. De oorlog tegen Iran en de gestegen brandstofprijzen hielpen een handje. Wat voor miljoenen mensen onzekerheid, geweld en hogere kosten betekent, verschijnt in het economische nieuws als een gunstige marktomstandigheid. Ook winst waar een samenleving weinig van merkt is immers winst.
Even later bleek bij WNL dat het tóch slecht gaat. Nederlandse bedrijven zouden 17 miljard euro verliezen door bureaucratie en regeldruk. Waarmee niet bedoeld wordt dat dit bedrag ergens verdwijnt, maar dat bedrijven tijd en geld moeten besteden aan regels die – bijvoorbeeld – werknemers, consumenten, natuur en leefomgeving moeten beschermen. Daarna mocht een man met bretels uitleggen dat rijke mensen veel belasting betalen. Ook daar kleven problematische kantjes aan. En we geven minder fooi. Dat vertelde het NOS Journaal dan weer. Na een paar biertjes van € 7,50 blijkt de consument bij het afrekenen ineens minder royaal.
Zo verloopt een gemiddelde nieuwsavond. Alles krijgt pas betekenis zodra er een winst- of verliesrekening of een prijskaartje aan hangt. Oorlog wordt brandstofwinst. Bescherming wordt kostbare regeldruk. Belasting wordt ondernemersleed. Klimaatverandering wordt pas nieuws wanneer binnenvaartschepen minder lading kunnen vervoeren. Of als er straks minder water uit de kraan komt.
Intussen staan onze rivieren historisch laag. Neerslag van betekenis wordt niet verwacht. De kans op natuurbranden neemt ook bij ons toe. De sociale, ecologische, demografische en menselijke gevolgen daarvan blijven in zo’n nieuwsavond grotendeels buiten beeld. Behalve dan dat we de intimidatie in Engelen “onacceptabel” vinden …
Bovengenoemde journalistieke selectie laat zien hoe beperkt het kader is waarbinnen wij onze samenleving beoordelen. In onze media meten we vooral groei, winst, kosten en koopkracht, maar nauwelijks gezondheid, bestaanszekerheid, onderling vertrouwen, natuurkwaliteit of het vermogen van een samenleving om toekomstige schokken op te vangen.
Redactionele media geven actief vorm aan het discours in onze samenleving. Een economie kan groeien terwijl de samenleving achteruitgaat. Rivieren kunnen opdrogen, ecosystemen instorten en mensen tegenover elkaar komen te staan, terwijl het journaal meldt dat het goed gaat met Nederland. Voor het zoveelste kwartaal alweer …
De cijfers kloppen misschien. Maar het verhaal niet.
Michael Renssen, Communicatiestrateeg en Partner bij Value@Stake / Politicoloog / Bestuurslid Stichting Oasebos
