Klimaatveranderingen, zoals droogte en extreem weer, hebben de grote invloed op Europese voedselsystemen. Ook technologische ontwikkelingen en geopolitieke onrust en conflicten spelen een belangrijke rol. Dat blijkt uit literatuuronderzoek van het RIVM en internationale workshops met beleidsmakers, experts en vertegenwoordigers van het bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties.
Op basis van wetenschappelijke literatuur bracht het RIVM ontwikkelingen in kaart die invloed hebben op Europese voedselsystemen. In workshops in Europa zijn de ontwikkelingen geprioriteerd en geduid. Om rekening te houden met de verschillen binnen de EU, onderzocht het RIVM drie landen: Bulgarije, Duitsland en Italië. Hiermee wordt er meer inzicht gekregen in de regio’s Oost-Europa, Noordwest-Europa en Zuid-Europa. In deze drie landen zijn workshops georganiseerd waaruit ook duidelijke verschillen in prioriteiten naar voren kwamen.
Verschillen tussen Europese landen
De landen waren het erover eens dat klimaatverandering de belangrijkste ontwikkeling is. Er waren ook verschillen. De Italiaanse deelnemers scoorden de opkomst van AI en machine learning hoog. Deelnemers uit Duitsland plaatsen de overgang naar een circulaire economie op de tweede plaats, terwijl in Bulgarije de afnemende beschikbaarheid van zoet water hoog scoorde. Voor de transitie naar een duurzamere Europese voedselsystemen is het van belang om met de verschillen tussen landen rekening te houden.
Mogelijke gevolgen van ontwikkelingen
De deelnemers aan de workshops verwachten dat door klimaatverandering, specifiek droogte en extreme neerslag, zowel de hoeveelheid als de kwaliteit van beschikbaar voedsel af zal nemen. Wat weer kan leiden tot voedseltekorten en prijsstijgingen in de toekomst. In Duitsland werden ook positievere kanten benoemd, zoals een langer groeiseizoen, nieuwe producten en meer draagvlak voor de overgang naar een duurzamere
landbouw. Conflict kan leiden tot gesloten grenzen, sancties en focus op zelfvoorziening, met veranderingen in productie, distributie en toegang tot voedsel tot gevolg.
Over het onderzoek
Het onderzoek van het RIVM is een zogenaamde horizonscan: een methode om belangrijke trends en toekomstige uitdagingen voor het voedselsysteem in kaart te brengen. Dit is een eerste stap van een bredere toekomstverkenning voor de Europese Unie (EU). Het onderzoek kan een basis zijn voor beleid dat inspeelt op deze ontwikkelingen met als doel gezonde en veilige voeding voor huidige en toekomstige generaties. In het raamwerk voor het voedselsysteem dat het RIVM maakte, is nu voor het eerst ook gezondheid als factor meegenomen.
Het RIVM voerde dit onderzoek uit in opdracht van de Europese Commissie, als onderdeel van het Europese samenwerkingsverband FutureFoods.
