Koning Willem-Alexander opende vandaag, dinsdag 27 januari, de circulaire fabriek van Circtec in Delfzijl (Groningen). De groene nieuwkomer verwerkt afgedankte autobanden tot grondstoffen zoals vast koolstof (carbon black), nafta en scheepsbrandstof. De klanten staan in de rij om deze producten af te nemen.

Je staat er misschien niet dagelijks bij stil, maar oude autobanden vormen momenteel een groot milieuprobleem. Als banden hun profiel verliezen, worden ze afgedankt, verzameld en vaak naar het buitenland vervoerd. Zo verbrandt de Duitse cementindustrie de banden in trommelovens voor de productie van Portland cement. Terwijl in andere landen nog steeds banden worden gestort, met nadelige gevolgen voor de directe omgeving en het klimaat.

Vandaar dat al langer wordt gezocht naar milieuvriendelijkere oplossingen voor de circa 10 miljoen autobanden die Nederlanders jaarlijks verslijten. Eerst werd een oplossing gevonden in de vorm van granulaat. Versnipperde autobanden worden over kunstgrasvelden uitgestrooid om de bespeelbaarheid te verbeteren. Vanwege zorgen over de gezondheid van spelers, is dit gebruik echter behoorlijk afgenomen. Om microplastics terug te dringen, komt er binnenkort zelfs een geheel verbod op het gebruik van rubbergranulaat op sportvelden. Andere mogelijkheden om de banden te downcyclen is bijvoorbeeld de toepassing van rubbergranulaat in gietvloeren en tegels.

Koolstof, Nafta en scheepsbrandstof

De net in gebruik genomen fabriek van Circtec in het Groningse Delfzijl gooit het over een andere boeg. Het in het Verenigd-koninkrijk ontwikkelde proces breekt rubbersnippers thermisch af in een zuurstofloze omgeving (pyrolyse). Circtec ontwikkelde zelf de Continuous Impeller Fluidized Reactor (CIFR). Dit is een soort wervelbedreactor die ervoor zorgt dat de rubbersnipper uiteen valt in pyrogas en vaste koolstof (carbon black). Het gecondenseerde gas bestaat uit een mengsel dat wordt gescheiden in een scheepsbrandstof en Nafta fractie.

Nafta is de basisgrondstof voor tal van kunststoffen en chemicaliën. De scheepsbrandstof (HUPA) krijgt zelfs voor de helft het predicaat biobased omdat de banden deels worden gemaakt van natuurrubber en andere biobased componenten. Omdat de brandstof bovendien duurzaam is, is de uitstoot van broeikasgassen 87% lager dan bij gebruik van fossiele scheepsbrandstof. De vaste koolstof kan na zuivering en verdere verwerking weer worden gebruikt voor de productie van kunststoffen en rubberproducten.

Het restgas dat in het proces ontstaat, zet Circtec weer in als brandstof voor de reactoren. Daarmee is het proces nagenoeg CO2-neutraal. Om ook andere emissies te voorkomen, investeerde Circtec bovendien in een rookgaswasser die vervuilende stoffen in meerdere stappen verwijdert.

Lange weg van idee tot opschaling

Circtec mede-oprichter Robert Harper is inmiddels 15 jaar bezig met de ontwikkeling van het gepatenteerde procedé. De reis begon in de laboratoria in het Verenigd Koninkrijk. Na testen in Polen en Duitsland is de tijd nu rijp voor een grootschalige fabriek die jaarlijks 20 miljoen autobanden kan verwerken. ‘De weg van innovatie naar een draaiende fabriek is lang’, zegt Harper. De technische uitdagingen om een samengesteld product veilig en schoon terug te brengen naar de oorsprong is al lastig. Maar een keten inrichten, financiering vinden en de juiste vergunningen verkrijgen is minstens zo uitdagend.’

Gelukkig kwam alles samen in Delfzijl. ‘We zochten een locatie aan het water zodat we onze grondstoffen gemakkelijk kunnen aan- en afvoeren. Ons proces vraagt bovendien best wat ruimte en de 21 hectare die we vonden in Groningen is voorlopig genoeg. Om de vergunningen te krijgen, moesten we wel weer alles laten uitrekenen en valideren. Wat nog best een lang traject was, zeker gezien de vertragingen rondom de stikstofproblematiek.’

Financiering van groene projecten is lastig

De financiering van de fabriek liep in het begin vrij moeizaam. Harper: ‘Hoewel veel financiële instellingen wel pretenderen te willen investeren in duurzame projecten, zien we dat ze nog vaak kort cyclisch denken. Dit soort projecten vraagt om een lange termijnvisie. Je kunt niet investeren, opschalen en dan de boel verkopen voor veel geld. De waarde van onze circulaire fabriek gaat verder dan de individuele kapitaalgoederen. Daar zit ook een hele ketensamenwerking achter.

Gelukkig verstrekte de provincie Groningen, de NOM en het Groningse Groeifonds een subsidie van €7,5 mln. En ook het Europese Just Transition Fund kende €5,7 mln toe. Tot slot droeg ook de Rijksoverheid een flinke steen bij met een DEI+-subsidie van €15 mln ‘Die subsidie betekende veel voor het vlottrekken van het project en de financiering’, zegt directeur recovered carbon black (RBC) Pieter ter Haar. ‘De beoordeling van uitvoeringsdienst RVO is namelijk zeer zorgvuldig. De toekenning was voor andere geldverstrekkers een kwaliteitsmerk dat hen over de streep trok.’

Na de toekenning van de subsidie meldden de Deense investeerders A.P. Møller Holding en Novo Holdings dat ze gezamenlijk €75 mln investeren. Daarna volgde BP en een aantal kleinere investeerders en werd in totaal €150 mln aan financiering opgehaald.

Kracht zit in de keten

Zoals Harper al opmerkte, zit de kracht van het project mede in de ketensamenwerking. Om er zeker van te zijn dat de fabriek over voldoende bandensnippers beschikte, kocht Circtec de Nederlandse bandenverwerker Granuband. De fabriek van Granuband in de Amsterdamse haven verwerkt jaarlijks 50.000 ton gebruikte banden tot granulaat, rubberen tegels en bandensnippers.

Ook voor de eindproducten staan de klanten in de rij. Zowel de scheepsbrandstof als de circulaire nafta gaan naar BP. Terwijl de grootste producent van carbon black ter wereld, Birla Carbon, de carbon black afneemt.

Langzaam opschalen

De 6 reactoren die nu in gebruik zijn genomen zijn nog maar een fractie van de uiteindelijke installatie. Uiteindelijk zullen 28 van dit soort reactoren van 12 meter lengte en 2 meter diameter de bandensnippers omzetten in carbon black en pyrogas.

 

Foto bovenaan: Ronnie Zeemering

Bron: Nationaal Platform Verduurzaming Industrie (NPVI)