De administratie van Warmtebedrijf Ede en de aan het bedrijf gelieerde organisaties bood onvoldoende inzicht om de herkomst van alle gebruikte biomassa in 2022 volledig te reconstrueren. Dat blijkt uit een onafhankelijk feitenonderzoek van BDO Investigations naar de informatie die Energie voor Elkaar eerder aan de gemeenteraad van Ede heeft verstrekt. Ook blijkt dat eerdere uitspraken over een maximale transportafstand van 500 kilometer niet juist waren: deze grens staat niet in Europese wetgeving, maar was afkomstig uit een interne richtlijn.

Aanleiding voor het onderzoek was de berichtgeving over de import van hout uit Schotland dat in 2022 zou zijn gebruikt voor de warmteproductie van Warmtebedrijf Ede. Het bedrijf had eerder aan de gemeenteraad meegedeeld dat het hout voor het warmtenet grotendeels uit de regio kwam, met een maximale afstand van circa 150 kilometer. Moederbedrijf Energie voor Elkaar liet daarop BDO onderzoek doen naar de feitelijke onderbouwing van de eerdere communicatie.

Herkomst Schots hout niet meer te reconstrueren

BDO constateert dat de administratie over 2022 onvoldoende volledig is om alle biomassastromen en de precieze herkomst daarvan betrouwbaar vast te stellen. Een deel van de relevante administratie ontbreekt. Ook zijn e-mailberichten en andere documenten niet consequent bewaard gebleven. Daardoor kon het onderzoeksbureau niet meer volledig reconstrueren hoe bepaalde partijen hout waren ingekocht en via welke tussenpartijen deze bij Warmtebedrijf Ede terechtkwamen.

Bij een partij hout die vermoedelijk uit Schotland afkomstig was, beschikte Energie voor Elkaar onder meer over een factuur waarop Moerdijk als plaats van levering stond vermeld en een transportdocument voor vervoer richting Ede. De oorspronkelijke herkomst van het hout en de voorafgaande transportbewegingen konden met deze documenten niet worden vastgesteld. BDO heeft daarom de volledige massabalans van de biomassastromen over 2022 buiten beschouwing gelaten. De accountant had bij de jaarrekening over dat jaar al een controleverklaring met beperking afgegeven, onder meer vanwege tekortkomingen in de registratie van in- en verkopen bij een aan Energie voor Elkaar gelieerde onderneming.

Energie voor Elkaar erkent dat de exacte herkomst van een beperkt aantal historische houtstromen niet meer kan worden vastgesteld. Het bedrijf houdt wel vast aan de opvatting dat het overgrote deel van de in 2022 gebruikte biomassa uit de regio afkomstig was. Volgens de onderneming wijzen de geldige certificeringen en de bijbehorende CO₂-eisen daarop. BDO kon deze conclusie over de precieze herkomst echter niet volledig verifiëren.

Geen Europese maximale transportafstand van 500 kilometer

Een andere belangrijke bevinding betreft de communicatie over transportafstanden. Energie voor Elkaar had eerder aan de gemeenteraad meegedeeld dat Europese regelgeving een maximale herkomstafstand van 500 kilometer voor biomassa zou hanteren. Volgens BDO is deze mededeling niet juist. Noch de Europese regelgeving, noch de NTA 8080-norm voor Better Biomass-certificering schrijft een maximale transportafstand voor. De grens van 500 kilometer blijkt afkomstig uit een interne richtlijn van aandeelhouder Asper. Daarin wordt gestreefd naar een zo groot mogelijk aandeel biomassa uit de regio, waarbij minimaal 80 procent binnen een afstand van 150 kilometer vandaan zou moeten komen.

Bij de berekening van transportafstanden werd bovendien uitgegaan van de locatie waar het hout werd opgehaald. Dat hoeft niet de oorspronkelijke plaats te zijn waar het hout is gewonnen. Wanneer biomassa eerst naar een opslaglocatie wordt vervoerd, kan het eerdere transport daardoor buiten de gerapporteerde afstand blijven.

Ook tekortkomingen bij opslaglocatie in Hall

Het onderzoek behandelt eveneens de certificering van de opslaglocatie in Hall bij Eerbeek. Bij controles door certificeringsinstelling Normec QS in 2023 en 2024 werden meerdere tekortkomingen vastgesteld. De opslaglocatie bleek niet gecertificeerd, waardoor de certificeringsketen voor de daar opgeslagen biomassa werd onderbroken. Energie voor Elkaar kreeg hiervoor meerdere zogenoemde ‘majors’ opgelegd. Het bedrijf stelde vervolgens een verbeterplan op. Volgens de beschikbare auditdocumentatie zijn de tekortkomingen aangepakt, is biomassa die via de opslaglocatie liep waar nodig van de certificeringsclaim ontdaan en is het bedrijf gestopt met deze opslaglocatie.

Ook over de jaren 2023 en 2024 zijn in het rapport bevindingen opgenomen. Voor 2023 kon BDO aan de hand van de administratie een overzicht van biomassaleveringen en transportafstanden reconstrueren dat in hoofdlijnen overeenkwam met het duurzaamheidsverslag van Warmtebedrijf Ede. Daarbij gaat het wel om ophaallocaties en niet noodzakelijk om de oorspronkelijke herkomstlocaties.

Energie voor Elkaar zegt processen te hebben aangescherpt

Volgens Energie voor Elkaar heeft de organisatie de afgelopen jaren belangrijke veranderingen doorgevoerd. Zo zijn het management en de governance gewijzigd, zijn interne controleprocessen aangescherpt en is het inkoopproces voor biomassa aangepast. Ook zijn maatregelen genomen om de administratie en de traceerbaarheid van biomassastromen te verbeteren. Nieuwe contractvoorwaarden moeten leveranciers verplichten om specifiekere informatie over de herkomstlocatie aan te leveren. Daarnaast is de NTA 8080-systematiek aangescherpt, waardoor leveranciers meer gedetailleerde herkomstgegevens moeten verstrekken.

BDO beschrijft deze veranderingen, maar maakt nadrukkelijk geen beoordeling van de vraag of de maatregelen voldoende zijn of in de praktijk al structureel effectief functioneren. Ook kon het onderzoeksbureau nog niet alle nieuwe processen aan de hand van ondertekende contracten verifiëren.

CEO Roel Meijerink van Energie voor Elkaar erkent dat de organisatie in het verleden op enkele onderwerpen stelliger heeft gecommuniceerd dan op basis van de beschikbare informatie verantwoord was. Volgens hem heeft het onderzoek geholpen om verdere verbeterpunten in kaart te brengen. Het bedrijf stelt de bevindingen openbaar beschikbaar.

Transparantie over biomassa blijft aandachtspunt

Het BDO-onderzoek maakt duidelijk dat certificering niet automatisch betekent dat de volledige fysieke herkomst van biomassa achteraf inzichtelijk kan worden gemaakt. Hoewel de betrokken ondernemingen gedurende de onderzoeksperiode over geldige Better Biomass-certificaten beschikten, konden de onderzoekers de precieze herkomst van alle gebruikte biomassa over 2022 niet vaststellen.

Voor afnemers van warmte en de gemeenteraad blijft daarmee een belangrijke vraag onbeantwoord: welk deel van de biomassa die voor het warmtenet is gebruikt, kwam daadwerkelijk uit de directe regio en welk deel werd van verder weg aangevoerd?

Bron: Energie voor Elkaar