De Europese Unie wil zich de komende decennia omvormen tot een bio-economie, waarin niet fossiele brandstof maar biomassa de basis vormt. Dat vraagt om daadkrachtige sturing waarin de landbouw vooropstaat, bepleiten onderzoekers van Wageningen University & Research (WUR) in een rapport en tijdens de jaarlijkse Mansholtlezing.
Hoe vormen we de Europese economie om tot een bio-economie? Die vraag staat centraal in een rapport dat de basis vormt voor de jaarlijkse Mansholtlezing in Brussel. Drie sprekers van WUR, onderzoeker landbouw- en voedselbeleid Allard Jellema, ketenspecialist Harriëtte Bos en hoogleraar plantenveredeling Agnieszka Golicz, bepleiten vandaag tegenover Europese beleidsmakers dat de landbouw een onmisbare schakel vormt in de overgang naar een niet-fossiele economie.
Sinds 2025 stuurt de Europese Unie aan op de overgang naar een bio-economie in de komende decennia. Daarin vormt niet langer fossiele brandstoffen maar biomassa de belangrijkste industriële grondstof. Uit gewassen, gewasresten, hout of algen kunnen bijvoorbeeld kunststoffen worden gemaakt, maar ook biobrandstof (zoals nu al alcohol uit suiker, maïs of tarwe wordt bijgemengd in benzine). Een volledige overstap naar een bio-economie zou Europa duurzamer én zelfstandiger maken: het verlaagt uitstoot van broeikasgassen en vermindert de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen uit andere continenten.
Een bio-economie klinkt dus aanlokkelijk, maar vraagt om ingrijpende hervormingen, vertelt Allard Jellema: “Het probleem is dat de huidige EU-strategie niet benoemt waar de biomassa vandaan komt die je nodig hebt voor de bio-economie. Zonder biomassa geen bio-economie. Zo simpel is het.”
Sturen op biomassa
De Wageningse onderzoekers bepleiten dat de landbouw moet worden heringericht voor die productie van biomassa, vertelt Jellema: “Het industrie- en landbouwbeleid moet je met elkaar verbinden om de juiste biomassa te produceren.” Op dit moment importeert de Europese landbouw juist biomassa, vooral voor gebruik als veevoer. Zonder het juiste beleid dreigt dat ook te gebeuren bij de grondstoffen die nodig zijn voor de bio-economie, waardoor de mogelijke voordelen verdwijnen. Een verkeerde aanpak kan leiden tot ontbossing of gaat ten koste van de voedselproductie.
Boeren moet je stimuleren om gewassen te kweken die inzetbaar zijn voor duurzame materialen of als biobrandstof, stellen de onderzoekers. Ze pleiten voor sturing vanuit de Europese Unie, dat met het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) een belangrijk instrument in handen heeft. Langs die weg keert de EU jaarlijks ruim €50 miljard uit aan boeren. Nu nog bepaalt vooral de omvang van een boerenbedrijf de hoogte van de steun, vertelt Jellema, waarvan met name veehouders profiteren. “We moeten het GLB minder richten op veeteelt en veel gerichter inzetten om de productie van biomassa te stimuleren voor andere doeleinden dan veevoer. De teelt van gewassen die nodig zijn voor de bio-economie kun je bijvoorbeeld belonen.”
Van boer tot consument
Zo zouden Europese boeren meer grondstoffen kunnen verbouwen voor onze kleding, meubels en energievoorziening. Maar enkel de landbouw een zwengel geven, is onvoldoende, stellen de Wageningse onderzoekers. Jellema: “Je kunt boeren wel stimuleren om biomassa te produceren, maar als er geen markt is, houdt het op. Je moet zorgen dat alle beleidsterreinen op elkaar afgestemd zijn, van landbouw tot aan consumptie.”
De Mansholtlezing bepleit daarom een integrale aanpak om de bio-economie tot een succes te maken. Industriële partijen moeten aan boord, maar ook de burger is aan zet. “We moeten ook kijken naar de consument. Hoe zorgen we dat mensen een kledingstuk zo lang mogelijk dragen en afstappen van fast fashion?” aldus Jellema: “Alleen door zorgvuldiger met grondstoffen om te gaan, kan biomassa in al onze behoeften voorzien. EU-beleid gericht op hergebruik en reparatie kan daar aan bijdragen.” Hij vervolgt: “Het gaat niet alleen om hoeveel we kunnen produceren, maar ook om het bevorderen van een circulaire economie. Waar mogelijk moeten we producten hergebruiken.”
Kansen voor Europa
Tijdens de jaarlijkse Mansholtlezing, vernoemd naar voormalig landbouwminister en eurocommissaris Sicco Mansholt (1908-1995), delen Wageningse wetenschappers hun visie op een actueel beleidsthema. Naast Jellema spreken ketenspecialist Harriëtte Bos en hoogleraar plantenveredeling Agnieszka Golicz. Zij schreven ook mee aan het bijbehorende rapport.
De Wageningse onderzoekers zullen de Europese beleidsmakers voorspiegelen dat de overgang naar een bio-economie niet alleen duurzamer en geopolitiek wenselijk is, maar ook economisch kansen biedt. “Op dit moment verdwijnt veel chemische industrie uit Europa. Die zou veel baat hebben bij een bio-economie,” vertelt Jellema. “Doordat de bio-economie nog in de kinderschoenen staat, kunnen we goed sturen welke richting we op willen. De EU bevindt zich in een bevoorrechte situatie om een nieuwe weg in te slaan.”
Bron: Wageningen University & Research

