De regionale industrie in Nederland moet de komende 10 jaar veel installaties vervangen. Bedrijven willen die vervangen door duurzame, veelal elektrische installaties. Netcongestie maakt dat op veel plekken voorlopig onmogelijk. Stichting Cluster 6 pleit daarom voor een ’transitieoverbrugging’ en roept het kabinet op om in deze kabinetsperiode de randvoorwaarden vast te leggen. Die besluiten bepalen de uitstoot van de industrie in 2040. Dat staat in de Industriestrategie Overbruggen om te verduurzamen, die Cluster 6 vandaag publiceert.
De Cluster 6 industrie bestaat uit zo’n 450 bedrijven uit tien branches, die buiten de vijf grote industrieclusters vallen. Samen hebben ze ongeveer 210.000 fte aan werkgelegenheid en € 125 miljard omzet. Ze maken producten die we elke dag gebruiken: voedingsmiddelen, bouwmaterialen, papier, glas, verpakkingen, basismedicijnen en kritieke metalen. Het onderzoek is gebaseerd op data en interviews bij 93 productielocaties.
Een vervangingsgolf die de toekomstige CO2-uitstoot bepaalt
Productie-installaties in de industrie gaan tot veertig jaar mee. Veel ketels, ovens en andere installaties bereiken de komende tien jaar het einde van hun levensduur. Wat er op dat moment voor in de plaats komt, bepaalt hoe een fabriek er in 2040 uitziet. Kan een bedrijf op dat vervangingsmoment niet verduurzamen, dan blijft vaak alleen de optie voor een nieuwe fossiele installatie over. Die legt de uitstoot voor decennia vast. Het alternatief is niet investeren, met mogelijke verplaatsing van productie naar het buitenland tot gevolg.
“Hoe de Cluster 6-industrie er in 2040 uitziet, wordt de komende tien jaar bepaald”, zegt Barbara Verwayen, clusterregisseur van Cluster 6. “Wat in deze periode niet mogelijk wordt gemaakt, is voor decennia gemist.”
Elektrificatie loopt vast op het net
Elektrificatie is voor de meeste bedrijven de voorkeursroute. De deelnemende bedrijven hebben daarvoor ongeveer drie keer zoveel aansluitvermogen nodig als nu. Op de meeste locaties komt een zwaardere aansluiting volgens de huidige planningen pas tussen 2030 en 2035 beschikbaar. Voor veel bedrijven komt dat te laat, omdat hun vervangingsmoment eerder valt. Veel verduurzamingsprojecten schuiven daardoor op, verdwijnen naar het buitenland of gaan helemaal niet door. Dat kost niet alleen klimaatwinst. De extra CO₂-uitstoot kost bedrijven ook honderden miljoenen euro’s aan emissierechten, geld dat niet meer in verduurzaming kan worden geïnvesteerd.
“Op dit moment bepaalt de planning van het elektriciteitsnet het tempo van de industrie”, zegt Verwayen. “Daardoor worden natuurlijke vervangingsmomenten gemist, terwijl veel bedrijven klaarstaan om te investeren.”
Transitieoverbrugging als uitweg
Cluster 6 pleit daarom voor een transitieoverbrugging. Waar een tijdige netaansluiting niet haalbaar is, kan er met zon en wind in combinatie met opslag, gasturbines, warmtekrachtkoppeling of brandstofcellen lokaal elektriciteit worden geproduceerd. Zo kunnen bedrijven nu al investeren in elektrische installaties die klaar zijn voor de toekomst, in plaats van opnieuw in fossiele techniek of in volledig uitstel. Over een langere periode levert dit klimaatwinst op, ook als er initieel fossiele brandstoffen worden ingezet voor de lokale productie van elektriciteit. Zodra de netaansluiting er is, blijven de overbruggingsinstallaties waardevol: ze kunnen CO₂-vrij flexibel vermogen leveren en zo het energiesysteem versterken.
Besluiten in deze kabinetsperiode
De randvoorwaarden die de komende tien jaar gelden, moeten volgens Cluster 6 in deze kabinetsperiode worden vastgelegd. De stichting vraagt het Rijk, provincies, gemeenten en netbeheerders om samen met de industrie drie dingen te doen:
- Maak de energievoorziening planbaar. Geef duidelijkheid over wanneer netten beschikbaar komen, en maak afspraken over wat er gebeurt als die planning niet wordt gehaald. Stem de planning van publieke infrastructuur af op de vervangingsmomenten in de industrie.
- Faciliteer de transitieoverbrugging. Zorg voor passende regelgeving en vergunningen voor tijdelijke opwek, inclusief een oplossing voor de tijdelijke stikstofuitstoot tijdens de overbruggings- en bouwfase.
- Versterk de businesscase. Zorg voor voorspelbare en concurrerende energiekosten en nettarieven en meer steun voor investeringskosten, zoals netaansluitingen en flexibiliteitsvoorzieningen.
“De wil om te verduurzamen is er, net als de creativiteit”, zegt Verwayen. “Waar bedrijven een netaansluiting hebben, zien we dat de investeringen in elektrificatie direct volgen. Als het kabinet nu de juiste besluiten neemt, maken we de vervangingsgolf van de komende jaren tot een verduurzamingsgolf. En houden we werkgelegenheid en een sterke industrie in Nederland.”
Over Cluster 6
Cluster 6 stimuleert en faciliteert de samenwerking tussen netbeheerders, (semi)overheden, branches en bedrijven en versnelt zo de energietransitie. Cluster6 werkt in opdracht van het Nationaal Programma Verduurzaming Industrie (NPVI) van het ministerie van EZK (KGG).
