Het lukt in Nederland niet goed om de klimaatdoelen te halen. Er moeten grote stappen worden gezet om de uitstoot te verlagen, terwijl er schaarste is op het terrein van ruimte, mensen en middelen. Daarom is concreet en toekomstgericht klimaatbeleid nodig, dat gebaseerd is op een andere manier van denken en doen: een systeemtransformatie. Toekomstgericht klimaatbeleid is belangrijk voor de weerbaarheid en veiligheid van Nederland, én om het land goed door te kunnen geven aan volgende generaties. Daarvoor doet de Afdeling advisering van de Raad van State verschillende aanbevelingen in haar Klimaatbeschouwing over de concept-Klimaat- en Energienota 2026 van het kabinet.
Kabinet niet op koers om klimaatdoelen te halen
De kans dat het nationale wettelijke doel van 55% CO2-emissiereductie in 2030 ten opzichte van 1990 wordt gerealiseerd is heel erg klein. Het afgelopen jaar is deze kans niet groter geworden. Nederland ligt bovendien nog ver uit koers om de vereiste bijdrage te leveren aan het 2040-doel uit de Europese Klimaatwet (90% emissiereductie in 2040 ten opzichte van 1990). Ook is er een zeer aanzienlijke reductie nodig om klimaatneutraliteit in 2050 te bereiken.
Versnellingsmaatregelen voor 2030
Het kabinet erkent de urgentie om de doelstellingen van de Klimaatwet alsnog te halen. Toch wil het pas bij de voorjaarsbesluitvorming van 2027 knopen doorhakken over concrete maatregelen. De Afdeling adviseert het kabinet om al in de Klimaat- en energienota te verduidelijken welke versnellingsmaatregelen het concreet voor ogen heeft om de doelen voor 2030 te halen. Ook adviseert zij om zo snel mogelijk zicht te bieden op concreet beleid voor de langere termijn, in ieder geval richting 2040 (en zo mogelijk 2050).
Transitiepaden richting 2050 nog weinig concreet
In de concept-Klimaat- en Energienota laat het kabinet met ‘eindbeelden’ en ‘transitiepaden’ zien hoe Nederland in 2050 klimaatneutraliteit kan bereiken. De Afdeling advisering ziet dit als een positieve ontwikkeling, maar de transitiepaden zijn nog erg algemeen. Een duidelijk handelingsperspectief is essentieel voor de bereidheid van bedrijven, overheden, maatschappelijke organisaties en burgers om te investeren, te innoveren en hun gedrag te veranderen. Dat wordt met deze transitiepaden nog maar beperkt geboden.
Moeilijke opgave, maar er liggen kansen
Het bereiken van klimaatneutraliteit in 2050 is een moeilijke en grote opgave. Er moeten flinke stappen worden gezet en dat vraagt van iedereen een andere manier van denken en doen. In alle sectoren van de samenleving is een herordening nodig van productie en consumptie en een andere omgang met grondstoffen en energie. Ook zijn er fundamentele veranderingen nodig op technologisch, institutioneel en gedragsmatig vlak. Dat vergt toekomstgericht beleid gericht op systeemverandering. Dat vraagt veel, maar de urgentie is groot. Als de klimaatproblematiek niet nú wordt aangepakt, worden de kosten steeds hoger en de gevolgen voor onze samenleving steeds groter. Ook de geopolitieke ontwikkelingen vragen om het voeren van versneld klimaat- en energiebeleid. Hier liggen ook belangrijke kansen voor Nederland. Als het kabinet deze kansen pakt, kunnen de energieonafhankelijkheid en de strategische en maatschappelijke weerbaarheid van Nederland worden versterkt én kan het land beter worden doorgegeven aan toekomstige generaties.
