Biodivers Akker Mozaïek is een maatregel in de akkerbouw die zorgt voor robuuste akkernatuur mét agrarisch perspectief. De afgelopen drie jaar hebben testen met het Biodivers Akker Mozaïek (BAM-akker) al vele positieve ervaringen opgeleverd bij zowel boeren als ecologen. Het ministerie van LVVN stelt € 4,5 miljoen beschikbaar voor deze landelijke ANb-pilot, waarbij agrarische collectieven, boeren en natuurorganisaties samen aan de slag gaan om het landbouwconcept verder op te schalen en uit te werken.

“Het Biodivers Akker Mozaïek laat zien dat landbouw en natuur elkaar niet hoeven uit te sluiten, maar elkaar met de juiste begeleiding juist versterken. Daarbij wordt veel onderzoek gedaan naar zowel de ecologische winst als de bedrijfseconomische inpasbaarheid”, aldus Hermen Vreugdenhil, programmamanager van de opschaling Biodivers Akker Mozaïek. Met een brede projectgroep zal de komende drie jaar gewerkt worden aan het verder uitwerken, opschalen en valideren van de akkermaatregel. Het Biodivers Akker Mozaïek is een meerjarige rustakker waarin stroken van productieve gewassen (zoals luzerne, granen en peulvruchten) worden gecombineerd met meerjarige kruidenstroken. De BAM-akker tilt de vogelakker naar een hoger niveau. De combinatie van gewassen biedt jaarrond voedsel, dekking en broedgelegenheid voor vogels en insecten, terwijl de akker productief blijft en de bodem verbetert.

De landelijke opschaling is omvangrijk. De komende jaren zullen 19 pionierende boeren op in totaal 215 hectare een BAM-akker aanleggen. Deze akkers zijn verspreid over drie karakteristieke akkerbouwgebieden: het Gelderse rivierenland, de Friese Waddenkust en de Zuid-Hollandse delta. Daarbij wordt onderzoek gedaan naar zowel de ecologische winst als de bedrijfseconomische inpasbaarheid. Ook is er veel aandacht voor kennisdeling en scholing via veldbijeenkomsten en webinars.

Het droombeeld is dat er uiteindelijk 10.000 hectare aan BAM-akkers verspreid over het land te vinden zijn, als maatregel binnen het agrarische natuurbeheer. “Maatregelen op de rand van de akkers, dat gaat ‘m niet worden. We hebben maatregelen op perceelniveau nodig, om akkervogels te kunnen redden. Met BAM combineren we de juiste landbouwkundige én ecologische kennis,” zegt Ben Koks, agro-ecoloog en medebedenker van het BAM-concept.

Ook Sander Bernaerts, bodemadviseur en medebedenker van BAM, ziet dat er kansen liggen: “Als je in de landbouw de samenwerking met de natuur opzoekt, blijkt deze vaak een goede kameraad te zijn. BAM laat zien dat landbouw, biodiversiteit en verdienvermogen elkaar kunnen versterken.” Anthonie Stip van De Vlinderstichting, medebedenker van BAM vult aan: “Bijvoorbeeld door bladluisetende zweefvliegen, die binnen een BAM-akker de teler helpen bij de onderdrukking van bladluizen. En niemand blijft onberoerd door de schoonheid van koninginnenpages die zich in de kruidenstroken voortplanten en ronddansen boven de akkermozaïek.”

Over de landelijke pilot

Dankzij het programma Rotterdam de boer op!  van Vereniging Natuurmonumenten en gefinancierd door de Postcode Loterij, konden in 2024 de eerste BAM-akkers worden aangelegd op de Zuid-Hollandse Eilanden, waarna initiatieven in onder meer het Gelderse Rivierenland snel volgden.  De eerste resultaten zijn zeer veelbelovend. Nu is het moment om het concept landelijk op te gaan schalen. De pilot agrarisch natuurbeheer (ANb) maakt opschaling op gedegen wijze mogelijk.

Deze ANb-pilot is aangevraagd en getrokken door Collectief Rivierenland, in een hecht samenwerkingsverband met Boeren Natuur Zuid-Hollandse Delta, Agrarisch Collectief Waadrâne, Vereniging Natuurmonumenten en 19 agrarische pioniers. De aanvraag is ondersteund door Urgenda, BO Akkerbouw, Provinsje Fryslân, Provincie Zuid-Holland, Provincie Gelderland, Aeres Hogeschool, Hogeschool Van Hall Larenstein, Cruydt-Hoeck, Wageningen University & Research en de Radboud Universiteit.

Onderzoek en borging

We onderzoeken zowel de ecologische winst als de bedrijfseconomische inpasbaarheid. Het uiteindelijke doel is ambitieus: de randvoorwaarden ontwikkelen zodat BAM kan opschalen naar een grootschalig ANLb-beheerspakket met maximale synergie tussen akkernatuur en landbouwkundige inpassing.

De BAM-akkers bij de 19 deelnemende boeren worden uitgebreid gemonitord. Om de resultaten te kunnen vergelijken, worden ook reguliere akkers en vogelakkers gemonitord. Er wordt gekeken naar onder meer akkervogels, zoogdieren, wilde bijen, zweefvliegen en dag- en nachtvlinders.

Het inhoudelijke agro-ecologische onderzoek, de teeltbegeleiding en de ecologische én economische monitoring worden in deze opschaling verder uitgevoerd door de grondleggers van het concept: Ben Koks (Harrier Conservation International), Sander Bernaerts (Naturim) en Anthonie Stip (De Vlinderstichting). Zij vertalen de resultaten naar concrete kaders voor landelijke opschaling via het ANLb.

Kennisdeling en scholing

Via veldbijeenkomsten, scholingsmodules, webinars en de vorming van een ’tweede ring’ van aansluitende agrarische collectieven borgen we dat praktijkervaringen direct worden gedeeld met de hele sector. De scholing gaat in op ontwerp, gewaskeuze, beheer, monitoring en bedrijfsinpassing. Behalve agrarische collectieven kunnen ook terreinbeherende organisaties aansluiten bij deze kennisuitwisseling.

Foto: BAM-akker Huigen Gelderland, fotografie Ben Koks

Bron: Collectief Rivierenland