Per 1 juli 2026 verandert het speelveld voor wegtransport fundamenteel. Met de invoering van de vrachtwagenheffing in Nederland vervalt het Eurovignet en betalen transportbedrijven voortaan per gereden kilometer op snelwegen en een aantal hoofdwegen. De hoogte van de heffing wordt bepaald door het gewicht en de CO₂-emissieklasse van het voertuig.

Wat jarenlang een grotendeels vaste, voorspelbare kostenpost was, wordt daarmee een directe variabele kostencomponent per rit. Inefficiënties, zoals onbenutte capaciteit in vrachtwagens, die voorheen opgingen in vaste lasten, worden straks zichtbaar op elke factuur.

Dat is geen marginale factor. Data van Eurostat tonen aan dat lege kilometers in Nederland een structurele uitdaging zijn: gemiddeld 23,1% van de gereden kilometers is leeg, waarvan 26,8% bij binnenlands transport en 17% bij internationaal vervoer. In het publieke debat wordt zelfs gesproken over 55% vrachtwagens met onbenutte laadcapaciteit. Die cijfers verdienen echter nuance, bijvoorbeeld doordat bepaalde producten niet gecombineerd mogen worden met andere goederen of doordat metingen uitgaan van gewicht in plaats van volume, waardoor een realistischer schatting rond de 30% zal liggen.

Desalniettemin blijft het een aanzienlijke inefficiëntie. Wanneer wordt uitgegaan van de 1.822,9 miljoen kilometer die Nederlandse vrachtwagens jaarlijks rijden volgens CBS-cijfers, dan betekent 23% leegstand circa 419 miljoen lege kilometers per jaar. Kilometers die vanaf juli 2026 niet alleen brandstof en tijd kosten, maar ook direct worden belast. De vrachtwagenheffing maakt inefficiëntie niet groter, wel zichtbaar en financieel voelbaar.

Het rijden van de meest efficiënte, voordelige routes

Naast investeringen in schonere voertuigen ligt een belangrijk deel van de oplossing in technologie, vertelt Bernhard Schmaldienst, Associate VP Transporeon Products bij Trimble. Een eerste stap – met direct het grootste effect op de heffingen – is volgens hem het toepassen van slimme planningsmogelijkheden. AI-gedreven systemen zijn in staat om historische data te combineren met realtime inzichten. Dit leidt tot de meest efficiënte routes, waarin meerdere stops worden meegenomen wanneer dit voordeliger is, en zorgt zo voor een optimale inzet van capaciteit. Commerciële kaart- en navigatiesystemen kunnen hierbij zelfs rekening houden met beperkingen voor zware vrachtwagens en wettelijke restricties die voor onnodige omleidingen en daarmee extra kilometers kunnen leiden, zoals brughoogtes en gewichtslimieten.

Daarbovenop kunnen tijdens de rit dynamische planningsmogelijkheden worden toegepast, waardoor ritten automatisch worden geüpdatet op basis van externe factoren zoals actuele verkeerssituaties, vertragingen en weersomstandigheden. Geavanceerde tools bieden daarbij ook de mogelijkheid om het vermijden van tolwegen als vaste voorwaarde in te stellen om naast het reduceren van kilometers, kosten verder te beperken.

Sneller en geautomatiseerd spotbiedingsbeheer

Daarnaast kunnen snellere spotbeslissingen aanzienlijk bijdragen aan het verminderen van lege kilometers. Snel en consistent offreren helpt vervoerders immers om ladingen te bemachtigen die het beste aansluiten bij hun geplande routes en timing, aldus Schamldienst. Een AI-gestuurde oplossing voor spotoffertes, zoals ‘Autonomous Quotation’ van Transporeon, stelt vervoerders en expediteurs in staat hun spotbiedingen te automatiseren en optimale ladingen veilig te stellen. Hierbij wordt rekening gehouden met actuele markttrends en margeverwachtingen. Dit biedt niet alleen direct inzicht in welke ritten winstgevend zijn, maar maakt het ook mogelijk om ladingen efficiënter te combineren, wat leidt tot een optimale beladingsgraad voor elke rit.

Data voor continue optimalisatie

Tot slot bieden betere data en analyses kansen voor voortdurende verbetering, vertelt Schmaldienst. Door interne uitvoeringsdata, zoals geplande versus werkelijke routes, lege kilometers en stoppatronen, te combineren met beschikbare marktsignalen en historische patronen, kunnen intelligente systemen inzicht geven in welke terugkerende routes en corridors het grootste aandeel lege kilometers opleveren, en waar de kans op het vinden van retourladingen het grootst is. Ook biedt het transparantie in gemaakte (tol)kosten per route en per zending, waardoor de werkelijke kostenimpact van lege kilometers zichtbaar wordt en beter onderbouwde besluitvorming wordt gestimuleerd.

Kortom: met de invoering van de Nederlandse vrachtwagenheffing in juli 2026 leidt elke lege kilometer, elke vermijdbare omweg en elke gemiste retourrit tot extra kosten. Voor vervoerders die nog steeds werken met losstaande planning of handmatige offertes, zal de druk op de marges onmiddellijk voelbaar zijn in een toch al uitdagende markt. Het goede nieuws is dat de middelen om hierop in te spelen nu al beschikbaar zijn: slimme planning, routeoptimalisatie en geautomatiseerde offertes. Met juli 2026 om de hoek is snelle actie geboden.

Bron: Trimble