Vandaag is het Earth Overshoot Day: in 7 maanden heeft de mensheid al evenveel van de aarde gevraagd als onze planeet in een heel jaar kan vernieuwen. Nederland vraagt structureel meer van de natuur dan het eigen grondgebied kan leveren – voor voedsel, wonen en het opvangen van CO2 – en dekt dat tekort af met import en het vertrouwen dat de rest van de wereld zijn fossiele emissies absorbeert. Op een eindige planeet is dit echter niet houdbaar en de risico’s hiervan zijn voorspelbaar. Overheden die hun land en inwoners willen beschermen, bereiden zich voor op een wereld van grondstoffenschaarste en klimaatverandering – niet pas wanneer de crisis toeslaat.
Nieuw wereldwijd onderzoek van Global Footprint Network en Greenings laat zien dat economische strategieën van landen grotendeels blind zijn voor de risico’s van Overshoot. Voor het rapport “Prepared for the Predictable?” analyseerden David Lin, Mathis Wackernagel en collega’s de officiële strategiedocumenten van tientallen landen. Conclusie: geen enkel land behandelt grondstoffenschaarste en Overshoot als een serieus risico voor de eigen economie – ook de Europese Unie niet, die lager scoort dan haar eigen duurzaamheidsrapportage zou doen vermoeden.
Die titel is veelzeggend. Klimaatverstoring en grondstoffentekorten zijn geen verrassing die ons overkomt; wetenschappers voorspellen ze al ruim een halve eeuw. De kerntaak van een overheid is haar burgers tegen risico’s te beschermen. Wanneer een risico voorspelbaar is en het beleid er onvoldoende op inspeelt, is dat geen pech of overmacht, maar een overheid die faalt in haar meest basale taak.
Dat falen is geen toeval. Sinds de jaren tachtig bouwden we in Nederland en daarbuiten, onze welvaart vooral op met gedereguleerde marktwerking, fossiele brandstoffen en het uitbesteden van productie van goederen aan lagelonenlanden. Wie ons voedsel, onze energie, onze medicijnen en onze grondstoffen daadwerkelijk levert – en wat er gebeurt als die levering wegvalt – kreeg nauwelijks aandacht. Het resultaat: Europa en Nederland in het bijzonder zijn extreem afhankelijk geworden van de rest van de wereld, terwijl het ver boven zijn eigen ecologische middelen leeft.
Dat model staat nu van meerdere kanten tegelijk onder druk: de Russische invasie van Oekraïne liet zien hoe snel een energie- en voedselcrisis toeslaat wanneer een belangrijke leverancier wegvalt; langdurige bondgenoten blijken minder betrouwbaar dan aangenomen; de sluiting van de Straat van Hormuz legde in één nacht 20 procent van de wereldwijde olietransport plat; en klimaatontwrichting veroorzaakt steeds grotere schokken voor oogsten, watervoorziening en verzekerbaarheid. Vier crises, één boodschap: het fundament van onze economie is niet op orde.
Terwijl dit rapport oproept tot meer weerbaarheid, beweegt het Europese beleid de andere kant op. Begin 2026 zwakte de Omnibus-vereenvoudiging duurzaamheidsrapportage en ketenverantwoordelijkheid af. Op 17 juli versoepelde de Europese Commissie het emissiehandelssysteem, waardoor de industrie tot 2038 gratis emissierechten behoudt. Onder druk van de fossiele industrie, de regering-Trump en zeventien lidstaten ligt er een voorstel om de Europese Methaanregulering met drie jaar uit te stellen. Precies wanneer voorspelbare risico’s om weerbaarheid vragen, kiest Europa er keer op keer voor om maatregelen die echt nodig zijn uit te stellen.
Je kunt deze crises los van elkaar bekijken, maar ze wijzen allemaal naar hetzelfde: vijftig jaar lang hebben we het fundament van onze economie verwaarloosd en de rekening voor ons uitgeschoven. Dat beseffen is enorm waardevol: het helpt ons risico’s én kansen scherper te zien. Juist omdat al deze crises nu samenkomen, ontstaat er momentum om over politieke, sectorale en institutionele scheidslijnen heen samen te werken aan een economie die op eigen benen kan staan – niet uit nostalgie, maar omdat het de enige manier is om onze welvaart en veiligheid te beschermen.
Het onderzoek beveelt landen aan om een task force in te stellen die partijgrenzen overstijgt, om grondstofafhankelijkheden en financiële blootstelling in kaart te brengen. Voor Nederland, met zijn open economie en beperkte binnenlandse biocapaciteit, is dat geen vrijblijvend advies. Het fundament van onze economie op orde krijgen is het werk van een generatie – maar het moment om daar eindelijk samen mee te beginnen was zelden zo duidelijk.
Figuur 1: Earth Overshoot Days door de jaren heen. Deze figuur toont de mondiale overshoot, die begint in 1973 en in de loop der tijd toeneemt tot meer dan vijf maanden van het jaar in 2026. Het rode oppervlak komt overeen met de geaccumuleerde ecologische schuld als gevolg van de mondiale overshoot. Dit wordt elk jaar groter door de bijkomende overshoot. Bron: Global Footprint Network www.overshootday.org
Over het onderzoek
Dit persbericht is gebaseerd op ‘Prepared for the Predictable? Overshoot and the Failure of Countries to Ready Themselves’ een rapport van het Global Footprint Network en Greenings door David Lin, Ph.D., Mathis Wackernagel, Ph.D. en collega’s. Mede-auteur Dr. David Lin: ‘Ecological overshoot is not a distant environmental concern; it’s a live economic risk.’ Het Global Footprint Network berekent jaarlijks Earth Overshoot Day op basis van de National Footprint and Biocapacity Accounts.
