De zomer van 2026 was de warmste sinds het begin van de metingen. Voor een meerderheid van de Nederlanders leidde de hitte tot hinder (59%). Zij voelden zich bijvoorbeeld opgesloten in huis, moesten afspraken afzeggen of zagen hun tuin verdorren. Mensen die hinder ondervonden van de hitte zijn vaker bereid om meer te doen om klimaatvriendelijker te leven dan wie geen last van de hitte had (46% tegenover 27%). Ook zien zij hitte, droogte en bosbranden vier keer zo vaak als een (zeer) grote bedreiging voor zichzelf en de directe omgeving (24% vs 6%). Tegelijk zegt vier op de tien van hen (41%) dat ze bij informatie over klimaatverandering vaak een concrete eerste stap missen die ze zelf kunnen zetten. Dat blijkt uit nieuw representatief onderzoek van Motivaction, dat vandaag verschijnt tijdens de introductie van Kenniscentrum Duurzaam Leven, de nieuwe naam van Milieu Centraal. 

Opgesloten in huis, een verdorde tuin en hoge kosten

Op 26 juni gaf het KNMI voor het eerst in Nederland code rood voor hitte af. Bijna één op de vijf Nederlanders voelde zich opgesloten in huis of op een andere koele plek. Een even grote groep moest activiteiten of afspraken afzeggen. Ook zagen Nederlanders hun tuin verdorren, gingen planten, gras of bomen dood en werden er hoge kosten gemaakt voor bijvoorbeeld een airco of zonwering. Verder kreeg bijna één op de tien ernstige lichamelijke klachten zoals duizeligheid of misselijkheid, had eveneens 9% meer last van de luchtwegen en kreeg 8% de woning overdag niet meer koel waardoor ze niet meer in de eigen woning konden blijven.

Deze ervaringen laten sporen na: van de mensen die minstens één van de gevolgen meemaakten, voelt 92% zich inmiddels in meer of mindere mate ongerust, onveilig of machteloos als het gaat om de gevolgen van klimaatverandering in Nederland.

Ika van de Pas, directeur van Kenniscentrum Duurzaam Leven zegt: “De wetenschap waarschuwt al langer dat het klimaat verandert, maar deze zomer merkten veel mensen de gevolgen daarvan in hun eigen huis, tuin en vakanties. Onlangs bevestigden internationale wetenschappers wederom met een nieuw rapport dat zeven van de negen grenzen van wat de aarde aankan zijn overschreden. Wat mensen deze zomer zagen, past in dat beeld. Het is niet meer een ver-van-mijn-bed-show. En juist nu is het belangrijk om mensen niet alleen te vertellen waarom duurzamer leven nodig is, maar vooral waar zij zelf kunnen beginnen. Als Nederlanders minder en bewuster consumeren en minder energie verbruiken, maakt dat samen echt verschil. En daar staan veel mensen voor open.”

Hitte-ervaring hangt samen met een andere kijk op klimaatverandering, maar niet iedereen weet waar te beginnen

De ervaringen van afgelopen zomer hangen samen met hoe mensen naar klimaatverandering kijken. Mensen die aangeven hinder van de hitte te hebben ervaren, maken zich vaker zorgen over klimaatverandering, vinden het onderwerp urgenter en zijn vaker gemotiveerd om zelf in actie te komen (40% tegenover 21%). Ook hebben zij vaker het gevoel dat gezamenlijke inspanningen echt verschil kunnen maken (67% tegenover 49%).

Tegelijk blijken veel mensen moeite te hebben om die motivatie om te zetten in concrete stappen. Een derde van de Nederlanders mist bij informatie over klimaatverandering een concrete eerste stap. Onder mensen die hinder van de hitte hebben ervaren is dat 41%. Hoewel zes op de tien Nederlanders aangeven te weten welke stappen zij kunnen zetten, lijkt de vertaalslag naar het dagelijks leven vaak lastig. Vooral betaalbare en makkelijk toegankelijke duurzame alternatieven zouden mensen helpen om daadwerkelijk in actie te komen. Juist die informatie over stappen die mensen zelf kunnen zetten vinden ze op de website van Kenniscentrum Duurzaam Leven. De bereidheid is het grootst bij stappen dichtbij huis: minder energie gebruiken, kapotte apparaten laten repareren en minder nieuwe spullen kopen. Nederlanders zien daarbij niet alleen een taak voor zichzelf: 70% vindt bedrijven (zeer) sterk verantwoordelijk voor het tegengaan van klimaatverandering, 66% de overheid en 50% burgers. Een meerderheid (57%) vindt dat de overheid meer moet doen om klimaatverandering tegen te gaan.

Judith Roumen, senior gedragsonderzoeker bij Kenniscentrum Duurzaam Leven: “De cijfers laten zien dat persoonlijke ervaring met gevolgen van klimaatverandering en gevoelens van urgentie samengaan. Mensen die de gevolgen van hitte zelf hebben ervaren, maken zich meer zorgen en zijn vaker bereid om in actie te komen. Opvallend is dat ook gevoelens van machteloosheid daarbij niet per se belemmerend werken. Integendeel: mensen die zich machtelozer voelen, blijken juist vaker bereid om iets te doen. Zo’n gevoel hoeft dus niet te verlammen, zolang duidelijk is welke concrete stappen iemand zelf kan zetten.”

Vooral een bedreiging voor Nederland, minder voor jezelf

Hoewel veel Nederlanders de gevolgen van hitte en droogte ervaren, zien zij die vaker als een bedreiging voor Nederland dan voor zichzelf. Vooral de natuur en volksgezondheid worden als kwetsbaar gezien, terwijl slechts een minderheid de gevolgen van klimaatverandering als een grote bedreiging voor de eigen leefomgeving beschouwt. Klimaatverandering wordt steeds minder gezien als een probleem van de verre toekomst. Bijna de helft (47%) is het oneens met de stelling dat het nog lang duurt voordat de gevolgen merkbaar zijn.

Milieu Centraal gaat verder als Kenniscentrum Duurzaam Leven

Vanaf vandaag heet Milieu Centraal, Kenniscentrum Duurzaam Leven. Die nieuwe naam sluit aan bij een van de belangrijkste uitkomsten van het onderzoek: veel Nederlanders willen duurzamer leven en voelen juist nu de urgentie om te beginnen. Precies dat zoekt het kenniscentrum al bijna 30 jaar uit: welke dagelijkse keuzes echt verschil maken, van thuis en energie, de woning en onderweg tot eten en drinken, spullen, geld en de tuin. Met de nieuwe naam stapt het kenniscentrum nadrukkelijker naar voren om mensen te helpen duurzamere keuzes te maken. Na de warmste zomer ooit gemeten is die hulp harder nodig, en die lukt alleen samen: met overheden, bedrijven, professionals en media die de kennis brengen naar de plekken waar mensen hun keuzes maken.

Van de Pas: “92% van de mensen die de hitte zelf voelden, voelt zich ongerust, onveilig of machteloos. Dat gaat niet over later of over ver weg, maar over je eigen huis, vandaag. En dat nemen we serieus. Een huis dat koel blijft, begint vaak met eenvoudige keuzes, zoals de warmte buiten houden en ’s nachts ventileren. Wie de hitte zelf voelde, blijkt ook het meest ontvankelijk voor concrete hulp. Daar ligt onze taak: uitzoeken wat echt werkt, en dat vertalen naar praktische keuzes voor het dagelijks leven.”

Bron: Kenniscentrum Duurzaam Leven