Moet Nederland miljarden investeren om de staalindustrie in eigen land te behouden en te verduurzamen? Kan dat terwijl omwonenden al jaren bezorgd zijn over hun gezondheid? En wat gebeurt er met duizenden werknemers als Nederland besluit dat staalproductie hier geen toekomst meer heeft? De toekomst van Tata behoort tot de grootste industriële dilemma’s van Nederland. Precies op het moment dat kabinet en Tata Steel nog altijd onderhandelen over miljardensteun voor de verduurzaming van de fabriek in IJmuiden, verschijnt ‘Rooie Roel Groen Staal – Knokken voor de staalindustrie in Nederland’, van journalist Jacky de Vries.
Het boek vertelt die grote maatschappelijke en politieke strijd vanuit een bijzondere invalshoek: het leven van één man: Roel Berghuis. Een arbeiderszoon uit een communistisch gezin in Beverwijk, die als jonge smelter bij Hoogovens tussen stof, hitte en vloeibaar ijzer werkte en uitgroeide tot een invloedrijke vakbondsbestuurder. Aan het einde van zijn loopbaan keerde hij naar de fabriek waar het voor hem allemaal begon. Die terugkeer zou grote gevolgen krijgen.
Van smelter tot bedenker van perspectief
Berghuis wordt in 2020 door FNV kaderleden teruggevraagd bij Tata Steel. De fabriek verkeert op dat moment in zwaar weer. Er dreigen grote reorganisaties, de verhouding met het moederconcern is zeer slecht en de maatschappelijke druk op Tata neemt in rap tempo toe door zorgen over vervuiling en gezondheid.
Wat begint als een klassieke vakbondsstrijd voor banen verandert in iets veel groters. Berghuis raakt betrokken bij een groep rond voormalig Hoogovens directeur Piet Joustra die een alternatief plan ontwikkelt voor de toekomst van Tata. De gedachte is ingrijpend: niet kiezen tussen banen en milieu, maar de staalproductie zelf fundamenteel veranderen.
Onder leiding van Roel Berghuis omarmt de FNV dit plan. Werknemers kiezen voor vergroening van hun eigen fabriek. Vervolgens ontstaat een opmerkelijke coalitie met milieuorganisaties en andere maatschappelijke partijen. In 2021 kiest ook Tata Steel voor de route naar groen staal. Daarmee verandert een plan uit de vakbeweging in een miljardenproject waarover jaren later nog steeds in Den Haag wordt onderhandeld.
De mens achter het miljardenbesluit
‘Rooie Roel Groen Staal’ gaat daarom niet alleen over Tata Steel. Het boek laat zien hoe grote veranderingen in de industrie ontstaan. Niet uitsluitend in vergaderzalen en kantoren, maar ook aan keukentafels, in personeelskantines en tijdens gesprekken tussen mensen die de moed hebben om over hun schaduw heen te stappen en een idee na te jagen.
“Juist dat menselijke verhaal wilde ik vertellen”, zegt auteur Jacky de Vries. “We praten over Tata vaak in cijfers. De miljarden, tonnen CO₂, uitstootnormen en banen. Maar achter al die cijfers zitten mensen. Werknemers die vrezen voor hun toekomst, omwonenden die schone lucht willen en mensen die proberen een industrie die al meer dan honderd jaar bij Nederland hoort opnieuw uit te vinden.”
Voor dit boek sprak de auteur ook met andere betrokkenen. Bronnen binnen de top van Tata, werknemers van de fabriek en de mensen achter de lokale milieugroepen. Ook Donald Pols werkte mee, de voormalige directeur van Milieudefensie reflecteert voor het eerst op zijn kortstondige overstap naar de staalfabriek.
Een Nederlands industrieportret
‘Rooie Roel Groen Staal’ is niet alleen het levensverhaal van een vakbondsman, maar vertelt ook over de geschiedenis van de Nederlandse industrie en vakbeweging. Een bijzonder actueel boek, dat beschrijft hoe Hoogovens uitgroeide tot symbool van naoorlogse welvaart, maar ook hoe de vanzelfsprekendheid van zware industrie in Nederland verdween.
Op donderdag 19 november wordt het boek gepresenteerd in Café de Zon in Wijk aan Zee, enkele kilometers van de fabriek waar het verhaal begon en waar de strijd over de toekomst van de Nederlandse staalindustrie nog altijd voortduurt.

