Leden van de pas opgerichte Transnational Legal Coalition (TLC) hebben vandaag veertien gecoördineerde juridische klachten ingediend in Nederland, het Verenigd Koninkrijk, Ierland en Duitsland. De klachten draaien om het overtreden van anti-witwasregels en richten zich tegen het vleesbedrijf JBS en elf van diens juridische en financiële dienstverleners.

In Nederland is aangifte gedaan tegen moederbedrijf JBS N.V. Volgens de TLC maakt het vleesbedrijf zich schuldig aan witwassen. In het Braziliaanse Amazonewoud vindt grootschalige, illegale ontbossing plaats ten behoeve van graslanden voor de rundveehouderij. Deze ontbossing raakt onder meer beschermd inheems leefgebied. De winsten die hiermee gemaakt worden stromen door naar het Nederlandse moederbedrijf.

Daarnaast zijn dertien klachten ingediend bij financiële toezichthouders in het Verenigd Koninkrijk, Ierland, Duitsland en Nederland wegens het onvoldoende naleven van hun verplichtingen onder de toepasselijke anti-witwasregelgeving. Deze richten zich tegen de belangrijkste banken van JBS (Barclays, Standard Chartered, Bank of Montreal Londen, Banco do Brasil Londen, Rabobank en ING), vermogensbeheerder BlackRock (Ierland en Duitsland), en de Nederlandse zakelijke adviseurs van JBS: advocatenkantoor Loyens & Loeff en accountantskantoren EY en KPMG.

Bláithín Quigley, coördinator van de Transnational Legal Coalition (TLC): “Illegale ontbossing in het Amazonegebied is een ernstig misdrijf, geen verdienmodel. Inheemse volkeren en maatschappelijke organisaties strijden hier al tientallen jaren tegen. De TLC is opgericht om via het recht op te treden tegen partijen die medeplichtig zijn aan milieucriminaliteit in internationale productieketens. Dit is onze eerste gezamenlijke stap om de keten van JBS aan te pakken.”

Alcebias Sapará, uitvoerend coördinator bij APIB (de koepelorganisatie van inheemse volkeren in Brazilië) namens COIAB (de coördinatie van inheemse organisaties in het Braziliaanse Amazonegebied), bekijkt de activiteiten van JBS met grote bezorgdheid: „JBS verdient miljoenen aan illegale ontbossing in het Amazonegebied om vee te houden voor de internationale markt. Dit is een directe aanval op ons en onze leefgebieden. We stellen hier een internationaal misdrijf aan de kaak en eisen gerechtigheid in elk land dat, op welke manier dan ook, meewerkt aan deze voortdurende kolonisatie. We hebben de federale overheid herhaaldelijk opgeroepen om in te grijpen en een einde te maken aan de milieumisdrijven die JBS pleegt. Nu strijden we er ook voor dat internationale wetgeving wordt gehandhaafd. Als deze criminele winsten in Europa worden geïnvesteerd, dan zal het recht ook daar moeten zegevieren.”

Vernieuwende juridische insteek

Veeteelt is de voornaamste aanjager van ontbossing in het Braziliaanse Amazonegebied, en leveranciers van JBS wordt hier in talloze onderzoeken al tientallen jaren mee in verband gebracht. Veel van deze kap is volgens de Braziliaanse wet strafbaar, omdat het beschermde natuurgebieden betreft.
JBS koopt runderen op van bedrijven die grazen op vermoedelijk illegaal gekapte gronden. Dit vee belandt via directe en indirecte leveranciers in de slachthuizen van JBS en vindt zo zijn weg naar de wereldwijde markt.

Volgens Europese anti-witwasregels geldt vee dat gefokt is op illegaal ontboste grond als wederrechtelijk verkregen vermogen (‘crimineel geld’). De klachten stellen dat JBS de opbrengsten uit deze verkoop openlijk over de wereld laat stromen en mogelijk worden gebruikt om Europese financiers en tussenpersonen te betalen. Financiële instellingen, accountants en advocaten zijn wettelijk verplicht om verscherpt onderzoek te doen naar risicovolle klanten en transacties. Het niet melden van een vermoeden van witwassen is strafbaar voor zowel de instelling én voor de individuele professional.

Onderzoek koppelt JBS aan 6,5 miljoen hectare ontbossing

Uit nieuw onderzoek van onderzoeksbureau AidEnvironment, uitgevoerd in opdracht van de TLC, blijkt dat JBS via haar toeleveranciers tussen 1988 en 2026 gelinkt kan worden aan ruim 6,5 miljoen hectare ontbost land in het Braziliaanse Amazonegebied (circa 3,4 miljoen hectare via directe leveranciers en 3,2 miljoen via indirecte toeleveranciers). Bij meer dan 80% van de onderzochte leveranciers bleek ontbost te zijn in beschermde natuurgebieden.

Grensoverschrijdende aansprakelijkheid

Tropisch regenwoud slaat grote hoeveelheden CO₂ op en is daarmee onmisbaar in de strijd tegen klimaatverandering. Toch worden kwetsbare inheemse gebieden en ecosystemen verwoest door een wereldwijd vertakt netwerk van milieucriminaliteit. Met deze gecoördineerde juridische stappen wil de TLC de betrokken bedrijven en financiers dwingen hun verantwoordelijkheid te nemen en te voorkomen dat zij winst maken als gevolg van deze illegale ontbossing.

Overzicht van ingediende klachten per land

Nederland:

  • Openbaar Ministerie: Strafrechtelijke aangifte tegen JBS N.V. wegens witwassen.
  • De Nederlandsche Bank (DNB): Handhavingsverzoek tegen Rabobank en ING (vanwege leningen via Amerikaanse dochters aan JBS).
  • Bureau Financieel Toezicht (BFT): Verzoek tot onderzoek en handhaving met betrekking tot advocatenkantoor Loyens & Loeff en accountantskantoren EY en KPMG.
  • Deken van de Amsterdamse Orde van Advocaten: Verzoek tot onderzoek en handhaving tegen de betrokken advocaten van Loyens & Loeff.

Verenigd Koninkrijk: Handhavingsverzoeken bij de Financial Conduct Authority (FCA) en de National Crime Agency (NCA) tegen Barclays Bank, Standard Chartered, Bank of Montreal (Londen) en Banco do Brasil / BB Securities (Londen).

Ierland: Klacht bij de Centrale Bank van Ierland tegen vermogensbeheerder BlackRock Asset Management Ireland.

Duitsland: Klacht bij toezichthouder BaFin tegen BlackRock Asset Management Deutschland.

Reacties van coalitiepartners

Gearóid Ó Cuinn (directeur Global Legal Action Network): “Europese autoriteiten realiseren zich nog te weinig dat ontbossing in wereldwijde ketens direct leidt tot witwasrisico’s in eigen land. Dit is niet alleen een morele kwestie, maar heeft harde juridische consequenties voor banken, accountants en advocatenkantoren.”

Miriam Saage-Maaß (European Center for Constitutional and Human Rights): “Ontbossing in het Amazonegebied eist mensenlevens. Bedrijven en toezichthouders mogen milieudelicten niet langer behandelen als een verdienmodel met weinig risico en hoge winsten. Zij moeten hun plichten rond witwassen serieus nemen.”

Mariana Gutiérrez (directeur en onderzoeker bij FIND): “Milieucriminaliteit is financieel-economische criminaliteit. JBS heeft het afgelopen jaar miljarden aan kapitaal opgehaald, ondanks bekende ontbossingsrisico’s. Dat roept ernstige vragen op over het toezicht en over de zorgplicht van financiers.”

Octavio Ferraz (Braziliaans jurist en hoogleraar aan King’s College London): “Het Amazonegebied vernietigen voor rundvlees is niet alleen onverantwoord, het is volgens de Braziliaanse wet simpelweg een misdrijf. Met deze acties pakken we de partijen aan die deze vernietiging bewust mogelijk maken en financieren.”

Jurjen de Waal, Senior Director Nederland bij Mighty Earth: “Wij roepen het Openbaar Ministerie op om een strafrechtelijk onderzoek te starten naar JBS N.V. Onderzoeken laten zien dat er illegale ontbossing plaatsvindt in de toeleveringsketen van JBS in het Amazonegebied. De opbrengsten van deze milieucriminaliteit worden vervolgens vanuit Brazilië doorgesluisd naar de nieuwe moedermaatschappij hier in Nederland.”

Bron: Mighty Earth