Het kabinet legt de stikstofaanpak vast. Het stuurt vandaag een wetsvoorstel naar de Tweede Kamer dat de huidige stikstofdoelen vervangt door uitstootdoelen voor landbouw, industrie en mobiliteit. Ook stelt het kabinet het ontwerpprogramma vast met de maatregelen om die doelen te halen. Zo ontstaat er, via natuurherstel, weer ruimte voor boer, natuur en bouw. De aanpak bouwt voort op de richting van juni en is op verschillende punten verder uitgewerkt, zoals de aanpak in de zones rond kwetsbare natuur, de invoering van de rekenkundige ondergrens per 1 juli 2027 en de ondersteuning van boeren. Het pakket vraagt veel van Nederland, en het meest van de landbouw. Daarom zet het kabinet vandaag op een rij op welke steun boeren kunnen rekenen, en wanneer.
Minister Jaimi van Essen van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur: “In juni kozen we de richting. Vandaag leggen we de route vast. Daarmee doen we wat nodig is om weer vergunningen te verlenen. Van boeren vragen we veel, maar dat doen we met realisme en beleid dat aansluit op de praktijk. En met een goed inkomen nu en in de toekomst. Wie nu begint, staat er niet alleen voor. Zo halen we Nederland van het slot. Voor boer, natuur en bouw.”
Steun voor elke keuze
Boeren die willen innoveren, extensiveren, omschakelen, verplaatsen of stoppen, kunnen nu en de komende jaren rekenen op ondersteuning. Een groot deel van de 20 miljard euro is daarvoor bestemd. Voor elke keuze is al een regeling open, of komt die snel. Denk aan begeleiding door een zaakbegeleider en subsidies voor stal- en managementmaatregelen, innovatie en extensivering. Op www.groeiennaarmorgen.nl zien boeren welke regelingen nu open zijn en welke eraan komen.
Wageningen Social & Economic Research onderzocht op verzoek van het kabinet wat de Kamerbrief van 26 juni sociaaleconomisch betekent voor boeren. Het kabinet concludeert hieruit dat goede ondersteuning cruciaal is. De opgave vraagt een stevige investering, van boeren zelf, van de overheid en van de markt. Daarom maakt minister Van Essen ook afspraken met ketenpartijen over hoe zij boeren belonen voor wat die toevoegen aan milieu, water en natuur. Lukt het niet voor 1 april 2027 met afspraken te komen, dan legt het kabinet het wettelijk vast per 1 januari 2029.
Van bewegende doelen naar grip op uitstoot
Het kabinet vervangt de huidige stikstofdoelen in de wet door uitstootdoelen. Daar hebben sectoren zelf meer grip op. De doelen die nu in de wet staan zijn gebaseerd op de Kritische Depositiewaarde (KDW): de grens voor stikstofneerslag waarboven het risico bestaat dat de natuur schade oploopt. De KDW in de wet is een bewegend doel. Dat geeft onzekerheid. Daarom komen er uitstootdoelen per sector, waardoor zij weten waar ze aan toe zijn en waar ze voor aan de lat staan. Voor de landbouw legt het kabinet de opgave vast in kilotonnen. Dat geeft ook op de lange termijn zekerheid over wat er precies moet gebeuren. De doelen moeten in 2035 gehaald zijn. Begin 2028 volgt een eerste meting. Als we dan niet op koers liggen, grijpen we in.
Het kabinet legt ook vast met welke maatregelen de doelen gehaald gaan worden. Zo realiseert het kabinet alle voorwaarden om vergunningverlening weer mogelijk te maken. De maatregelen staan in het ‘Programma Landbouw, Natuur en Stikstof’, dat het kabinet vandaag heeft vastgesteld.
Maatwerk en duidelijkheid in de zones
De zones rond kwetsbare natuurgebieden zijn de kern van de aanpak. Daar zijn maatregelen het meest effectief voor vergunningverlening, waardoor er in grote delen van het land weer meer kan. De maatregelen zijn niet alleen gericht op stikstof, maar ook op het tegengaan van verdroging, voorkomen van versnippering van natuur en verbetering van de waterkwaliteit. Welke uitdagingen daarbij spelen, verschilt per gebied. Daarom is het belangrijk dat de maatregelen aansluiten bij de specifieke omstandigheden van het gebied. Daarbij maakt het kabinet gebruik van de mensen die het gebied het beste kennen. Diverse provincies willen graag zelf plannen maken voor de zones. Daar geeft het kabinet ruimte voor. Provincies krijgen tot september 2028 de tijd om zelf met plannen voor deze zones te komen. Als het niet lukt om met zo’n gebiedseigen plan te komen binnen de vastgestelde doelen, gaan de rijksregels gelden. De voorgenomen rijksregels zien onder meer toe op een grondgebondenheidsnorm van 1,5 GVE/ha op gebiedsniveau, een stikstofnorm van 170 kg stikstof per hectare per jaar en regels voor het gebruik van gewasbescherming. Om ook bij de rijksregels rekening te houden met de specifieke omstandigheden van een gebied, kan de minister een regel ‘uitzetten’ als die maatregel niet nodig is voor een gebied (bijvoorbeeld een stikstofregel uitzetten als stikstof geen probleem is in dat specifieke gebied).
In de zones blijft boeren mogelijk. Wel anders. Het kabinet weet dat deze regels veel vragen van boeren bij kwetsbare natuur. Om de omslag in de zones te ondersteunen, komt er onder meer een subsidieregeling Extensieve Landbouw in Zones, een nieuwe verplaatsingsregeling, persoonlijke ondersteuning door zaakbegeleiders en meerdere openstellingen van de vrijwillige beëindigingsregeling voor boeren die willen stoppen. Hier is meer dan 9 miljard euro voor beschikbaar.
Rekenkundige ondergrens per 1 juli 2027
Om vergunningverlening verder los te trekken, wil het kabinet zo snel mogelijk een juridisch houdbare rekenkundige ondergrens invoeren. Met zo’n ondergrens kunnen bijvoorbeeld woningbouwprojecten in gemeenten en andere ontwikkelingen met weinig stikstofneerslag verder ontwikkelen, en worden veel PAS-melders en interimmers geholpen. Het kabinet versnelt de invoering van de ondergrens naar 1 juli 2027. Voorwaardelijk daarbij is dat de doelen en het maatregelenpakket dat het kabinet vandaag naar de Kamer stuurt, definitief zijn vastgesteld. Ook moeten de regels voor de zones en de zogenoemde ‘beheersmaatregelen’ zijn geformaliseerd. Dit zijn specifieke maatregelen om ongewenste, regionale toename van stikstofneerslag te voorkomen. Het kabinet werkt deze regels samen met de provincies uit in wettelijke voorschriften om een versnelde invoering van de rekenkundige ondergrens per 1 juli 2027 mogelijk te maken.
Uitwerking andere maatregelen
Ook andere maatregelen uit de aanpak zijn de afgelopen periode nader uitgewerkt, zoals het borgingsmechanisme voor 2030 en het plan om een dashboard te ontwikkelen waarop de voortgang van de stikstofaanpak inzichtelijker wordt gemaakt. Het dashboard moet duidelijkheid bieden in de gerealiseerde reductie, de verwachte effecten van maatregelen en de resterende opgave. Zo kan iedereen volgen of de aanpak werkt. Over de invulling van grondgebondenheid voert het kabinet de komende drie maanden gesprekken met de agrarische partijen. Daarna brengt het kabinet een wetsvoorstel in consultatie. Voor PAS-melders en interimmers werkt het kabinet ook aan routes voor juridisch houdbare maatregelen, zoals passende maatregelen en het hedendaags referentiemoment.
Wat volgt
In januari 2027 wordt definitief duidelijk rond welke Natura 2000-gebieden zones komen. Per 1 juli 2027 gaat de rekenkundige ondergrens in, als aan de voorwaarden is voldaan. Provincies hebben tot september 2028 de tijd voor een eigen plan voor de zones. Intussen werkt het kabinet de maatregelen en de ondersteuning verder uit en wordt er met medeoverheden gewerkt aan het versterken van de uitvoering.
