De industriële sector staat voor een fundamentele transitie. Energietransitie, strengere wet- en regelgeving en veranderende klantverwachtingen dwingen bedrijven om anders te kijken naar productieprocessen, energiegebruik en samenwerking in de keten. Veel organisaties hebben inmiddels duurzame ambities geformuleerd, maar worstelen met de vervolgvraag: waar begin je en hoe maak je verduurzaming meetbaar en aantoonbaar?

Een industrie in beweging

Wetgeving, marktontwikkelingen en geopolitieke spanningen zorgen samen voor een snel veranderend speelveld. In de praktijk zie ik vijf ontwikkelingen die momenteel bepalend zijn voor industriële organisaties:

  1. Toenemende wet- en regelgeving
    Europese kaders zoals de CSRD verplichten steeds meer bedrijven om transparant te rapporteren over hun duurzaamheidsprestaties. Dit vraagt niet alleen om beleid, maar vooral om betrouwbare data, goed ingerichte processen en managementsystemen die auditproof zijn.
  2. Stijgende kosten voor CO₂-uitstoot
    Via het EU ETS worden emissies structureel duurder doordat bedrijven moeten betalen voor hun CO₂-uitstoot. Met de komst van CBAM gaan bovendien ook emissies in geïmporteerde producten, zoals staal en cement, meewegen. Inzicht in emissies en reductiemogelijkheden wordt daarmee steeds belangrijker voor de concurrentiepositie.
  3. Energieprijzen en schaarste
    Hoge en onvoorspelbare energieprijzen dwingen bedrijven om na te denken over elektrificatie, warmte-efficiëntie en alternatieve energiedragers zoals waterstof. Tegelijkertijd maken netcongestie en beperkte capaciteit deze keuzes complex.
  4. Druk vanuit klanten en ketens
    Afnemers vragen steeds vaker om aantoonbaar inzicht in CO₂-uitstoot, circulariteit en herkomst van producten. Bedrijven die dit niet kunnen onderbouwen, lopen het risico marktaandeel te verliezen of uitgesloten te worden van aanbestedingen.
  5. Kwetsbaarheid van grondstofketens
    Geopolitieke ontwikkelingen maken duidelijk hoe afhankelijk industrieën zijn van kritische materialen. Circulariteit, hergebruik en slimmer ontwerp worden steeds belangrijker om leveringszekerheid te borgen.

Duurzaamheidsuitdagingen: meer dan techniek

Verduurzaming is zelden een puur technische opgave. In vrijwel alle organisaties raakt het meerdere lagen tegelijk.

Technisch

  • Hoge-temperatuurprocessen zijn lastig te elektrificeren
  • Procesemissies, zoals in chemie en cement, zijn moeilijk te reduceren
  • Groene waterstof vraagt om infrastructuur, schaal en investeringen

Organisatorisch en financieel

  • Duurzaamheidsmaatregelen vergen vaak forse investeringen
  • Datakwaliteit is cruciaal voor compliance, subsidies en rapportage
  • Specialistische kennis is schaars

Strategisch

  • Verduurzaming stopt niet bij de fabriekspoort; samenwerking in de keten is noodzakelijk
  • ESG-eisen en aanbestedingscriteria veranderen snel en vragen om vooruitdenken

Van complexiteit naar grip

In de praktijk zie ik dat organisaties die beginnen met inzicht en structuur, sneller en effectiever stappen zetten. Enkele belangrijke trends en kansen:

Elektrificatie en warmte-efficiëntie
Industriële warmtepompen, warmteterugwinning en procesoptimalisatie leveren vaak direct energiebesparing en CO₂-reductie op.

Waterstof als strategische optie
Met name relevant voor hoge-temperatuurprocessen en chemische toepassingen op de langere termijn.

Digitalisering en data
Realtime energiemonitoring, dashboards en voorspellend onderhoud zorgen voor grip op verbruik én ondersteunen rapportageverplichtingen.

Circulariteit
Minder primaire grondstoffen betekent lagere kosten, minder emissies en minder afhankelijkheid van kwetsbare ketens.

Subsidies en financiering
Instrumenten zoals SDE++ en demonstratieprojecten bieden kansen, mits de onderliggende data en strategie op orde zijn.

Veelvoorkomende valkuilen

Goede intenties leiden niet automatisch tot resultaat. In de praktijk zie ik deze valkuilen regelmatig terugkomen:

  • Investeren zonder rekening te houden met toekomstige wetgeving en CO₂-prijzen
  • Onvoldoende meten, waardoor reducties niet aantoonbaar zijn
  • Beperkte samenwerking in de keten, waardoor initiatieven blijven steken

Duurzaamheid als structureel onderdeel van de bedrijfsvoering

Organisaties die duurzaamheid benaderen als een samenhangend geheel — van meten en analyseren tot borgen en rapporteren — zijn beter voorbereid op de toekomst. Door instrumenten zoals CO₂-footprints, energie-audits, lifecycle-analyses en energiemanagementsystemen in samenhang te gebruiken, ontstaat één werkbare strategie die past bij de complexiteit van de industrie.

Waarom nu handelen loont

Duurzaamheid is geen vrijblijvende ambitie meer, maar een strategische randvoorwaarde. Bedrijven die nu investeren in inzicht, structuur en samenwerking:

  • beperken financiële en compliance-risico’s
  • benutten subsidiemogelijkheden effectiever
  • versterken hun concurrentiepositie

De industriële energietransitie is complex, maar uitvoerbaar — mits deze stap voor stap, meetbaar en integraal wordt aangepakt. Juist daar ligt de sleutel om ambities om te zetten in aantoonbaar resultaat.

Jorg Hogerheijde, Kader Group