Gemeenten kunnen met een stapsgewijze aanpak sneller vorm geven aan de lokale circulaire economie. Dat blijkt uit het afgeronde project Met Lokale Netwerken op weg naar Circulariteit van hogescholen Windesheim en Saxion. Juist door stapsgewijs actief verbinding te zoeken met bestaande netwerken en initiatieven en daarbij leermomenten te creëren, kunnen gemeenten sneller stappen zetten richting een circulaire toekomst.
De Nederlandse economie is nog grotendeels lineair ingericht, terwijl de ambitie is om in 2050 volledig circulair te zijn. Gemeenten spelen een cruciale rol in deze transitie, vanwege hun positie dichtbij bedrijven. Maar hoe ze hierbij te werk moeten gaan is niet eenduidig, want hoe ziet een circulaire economie eruit en hoe stimuleren gemeenten ontwikkeling in die richting? De uitdagingen van gemeenten tonen zich in het moeten hanteren van beperkte capaciteit en middelen, wisselende organisatorische inbedding, rolonduidelijkheid, en interne cultuur- en kennisvraagstukken. Bovendien spelen externe factoren een rol.
Vraag om flexibiliteit en samenwerking
Uit het onderzoek blijkt dat de circulaire economie voor veel betrokkenen nog een relatief onbekend begrip is. Dit gebrek aan kennis leidt tot minder urgentie, onzekerheid over hoe het onderwerp binnen de gemeentelijke organisatie te verankeren is en een beperkte bereidheid van stakeholders om actief bij te dragen. Daarnaast sluit de traditionele, projectmatige manier van werken binnen gemeenten niet altijd goed aan bij de dynamiek van circulaire economie, die juist vraagt om flexibiliteit en samenwerking in netwerken.
Aansluiten bij bestaande netwerken
Binnen het project is samen met gemeenten in de regio Zwolle onderzocht hoe zij via netwerksturing hun rol in de circulaire transitie kunnen versterken. Hieruit blijkt dat het niet nodig is om eerst alle interne belemmeringen op te lossen. Integendeel: door al in een vroeg stadium actief samen te werken met externe partijen en aan te sluiten bij bestaande netwerken en initiatieven, ontstaat er energie en beweging. Het netwerk kan vervolgens stapsgewijs worden uitgebreid. Het inlassen van leermomenten draagt bij aan het versterken van het netwerk.
Bij deze aanpak is de ambtenaar zelf het belangrijkste instrument. Met een gezonde dosis ambtelijk ondernemerschap leert deze initiatiefnemers in de regio kennen. De ambtenaar kan vervolgens voorbeelden delen en initiatieven aan elkaar verbinden. Zo kunnen betrokkenen stap voor stap toewerken naar meer samenhang in het netwerk.
“Niet het beleidsdocument, niet de wethouder, maar iemand die durft te verbinden, geitenpaadjes weet te vinden en goed is in koffiedrinken helpt bij het inzetten van netwerksturing voor circulaire economie.” Zegt projectleider Marcus Popkema.
Handvatten voor gemeenten
In zeven gemeentelijke praktijkcases en een learning community met in totaal zestien gemeenten en vier kennispartners zijn inzichten verzameld over effectieve samenwerking, rolverdeling en netwerkvorming. De resultaten bieden gemeenten concrete handvatten om hun rol in de circulaire economie verder te ontwikkelen.
Mirjam van der Iest, strategisch beleidsmedewerker circulariteit bij Gemeente Kampen, zegt hierover: “Door slim gebruik te maken van bestaande netwerken en actief verbinding te leggen met betrokken partijen, zien wij kansen om circulariteit in Kampen te versterken en bij te dragen aan landelijke doelstellingen”. Een helder en aansprekend verhaal, afgestemd op de doelgroep, helpt daarbij voor meer begrip van en betrokkenheid bij de circulaire economie.
Over het onderzoek
Het onderzoek is uitgevoerd door het lectoraat Netwerken in een Circulaire Economie van hogeschool Windesheim en het lectoraat Sustainable Areas & Soil Transitions van hogeschool Saxion in samenwerking met kennispartners Universiteit Twente, Universiteit Utrecht, Planbureau voor de Leefomgeving en Rijkswaterstaat Water, Verkeer en Leefomgeving.
In het onderzoek zijn activiteiten gevolgd van de gemeenten Almere, Elburg, Hattem, Kampen, Meppel, Steenwijkerland en Zwartewaterland. Negen andere gemeenten waren betrokken via de learning community.
In het rapport wordt duidelijk hoe netwerksturing voor circulaire economie er in de praktijk uitziet, welke rollen de gemeente daarin speelt en welke handvatten er zijn. Ook is er een infographic die het voor gemeenten overzichtelijk maakt wat de proces-stappen zijn.
