Duurzaamheidsrapportage is allang niet meer alleen een onderwerp voor grote bedrijven. Ook mkb-organisaties krijgen regelmatig vragen over hun milieu-impact, sociale beleid en governance. Niet omdat zij zelf verplicht zijn om te rapporteren, maar omdat hun klanten hier steeds vaker om vragen. Met de Voluntary Sustainability Reporting Standard for non-listed Micro, Small and Medium Enterprises (VSME) kunnen mkb’ers deze informatie op vrijwillige basis vastleggen en zo nodig delen. Een onafhankelijke verificatie door Kiwa geeft extra vertrouwen in de betrouwbaarheid en onderbouwing van de rapportage, binnen de afgesproken scope en mate van zekerheid.

Kiwa’s Daphne van den Dorpel is als auditor betrokken bij VSME-verificatietrajecten. Zij ziet dat de behoefte aan betrouwbare duurzaamheidsinformatie snel groeit. ‘Veel bedrijven kregen de afgelopen jaren al te maken met vragen vanuit de Corporate Sustainability Reporting Directive, de CSRD. Oorspronkelijk zouden ook veel mkb-bedrijven hiermee aan de slag moeten, maar omdat de rapportageverplichtingen voor een brede groep organisaties complex bleken, heeft de Europese Commissie in 2025 voorstellen gedaan om de scope te beperken. Deze voorstellen zijn in 2026 verder doorgevoerd met hogere drempels voor CSRD-plicht.’

Niet-financiële prestaties

De CSRD verplicht grote organisaties om uitgebreid te rapporteren over hun duurzaamheidsimpact. Daarbij kijken zij niet alleen naar hun eigen activiteiten, maar ook naar de impact in de keten. Leveranciers spelen hierin een belangrijke rol. ‘De vragen die mkb-bedrijven krijgen gaan bijvoorbeeld over uitstoot, materiaalgebruik, energieverbruik en transport’, legt Van den Dorpel uit. ‘Grote bedrijven willen die informatie gebruiken voor hun eigen rapportage, maar willen er ook op kunnen vertrouwen dat de aangeleverde gegevens kloppen.’ De VSME is ontwikkeld om mkb-bedrijven hierbij te ondersteunen. De standaard biedt een uniforme manier om informatie over prestaties rondom Environmental, Social & Governance (ESG) vast te leggen. Daarbij gaat het niet alleen om milieuaspecten, maar ook om bijvoorbeeld diversiteit en beloning van medewerkers. ‘Je kunt de VSME zien als een jaarlijkse financiële rapportage, maar dan gericht op niet-financiële prestaties’, aldus Van den Dorpel. ‘Het helpt organisaties om structuur aan te brengen in informatie die ze vaak al deels verzamelen.’

Twee niveaus

Een belangrijk voordeel van de VSME is dat de standaard is afgestemd op de mogelijkheden van het mkb. Organisaties kunnen kiezen uit twee niveaus: de Basic Module en de Comprehensive Module. ‘De Basic Module bevat onder meer basisinformatie over de organisatie, het duurzaamheidsbeleid en een set kernindicatoren, bijvoorbeeld over energiegebruik, emissies en personeelsgegevens. De Comprehensive Module bouwt hierop verder met aanvullende, meer gedetailleerde informatie die vaak wordt gevraagd door banken, investeerders en grotere ketenpartners. Zo kunnen organisaties hun rapportage stapsgewijs verder uitbreiden naarmate de informatiebehoefte toeneemt.’

Intrinsieke motivatie

Volgens Van den Dorpel maken die twee niveaus de VSME interessant voor uiteenlopende organisaties. ‘Het kan waardevol zijn voor bedrijven die onderdeel zijn van een keten, maar ook voor organisaties die deelnemen aan aanbestedingen of groene financiering willen aanvragen. Met een goede rapportage kunnen zij richting klanten en banken laten zien hoe ze presteren op duurzaamheidsgebied.’ Daarnaast ziet Van den Dorpel dat sommige bedrijven vanuit intrinsieke motivatie starten. ‘Ik was recent bij een heel klein bedrijf dat met de VSME aan de slag wilde. Zij hadden al een ISO 14001-certificering en wilden hun ESG-inspanningen breder inzichtelijk maken. Dat laat zien dat de VSME niet alleen een reactie is op externe vragen, maar ook een middel om intern meer grip te krijgen en duurzaamheidsambities verder vorm te geven.’

Betrouwbare rapportage

Een duurzaamheidsrapportage is alleen waardevol als stakeholders erop kunnen vertrouwen dat de informatie klopt, bijvoorbeeld na onafhankelijke verificatie. ‘Daarbij controleert een onafhankelijke partij of de rapportage betrouwbaar is en aansluit op de richtlijnen’, vertelt Van den Dorpel. ‘Dat kan door niet alleen de rapportage zelf te beoordelen, maar ook de informatie te checken waarop de organisatie die gebaseerd heeft. Als bijvoorbeeld wordt gerapporteerd dat het energieverbruik een bepaalde hoeveelheid kilowattuur bedraagt, dan wil een auditor daar ook de energierekening zien.’ Tijdens een verificatieaudit kijkt Kiwa onder meer naar de basisinformatie van een organisatie, zoals het aantal medewerkers, de omzet en de activiteiten. Vervolgens worden relevante ESG-thema’s beoordeeld. ‘We kijken bijvoorbeeld naar het milieubeleid, emissies, watergebruik, biodiversiteit op de locatie en circulariteit. Welke onderwerpen relevant zijn, hangt af van de organisatie en haar activiteiten.’

Van losse ESG-vragen naar structurele rapportage

Omdat de VSME nog relatief nieuw is, zijn veel organisaties zich nog aan het oriënteren. In de praktijk ziet Van den Dorpel dat bedrijven daarbij tegen praktische uitdagingen aanlopen. ‘Vaak gaat het daarbij om administratieve onvolkomenheden, bijvoorbeeld een extra controle op een CO2-berekening of dat het gerapporteerde gas- of waterverbruik niet helemaal overeenkomt met de beschikbare gegevens.’ Ook kan het verzamelen van informatie soms complex zijn, vooral bij organisaties met meerdere locaties of bedrijfsonderdelen. ‘Dan helpt het om processen goed vast te leggen en duidelijke bronnen te gebruiken.’

Haar advies aan bedrijven die regelmatig ESG-vragen krijgen van klanten is om laagdrempelig te beginnen. ‘Kijk eerst welke informatie je al hebt en bouw dat stap voor stap uit. Een VSME-rapportage geeft je niet alleen een antwoord richting klanten, maar helpt je ook om zelf inzicht te krijgen in je prestaties.’

ESG-prestaties als selectiecriterium

Hoewel de VSME nog relatief nieuw is, verwacht Van den Dorpel dat de standaard de komende jaren belangrijker wordt. ‘CSRD is inmiddels bij veel organisaties bekend, maar VSME moet nog verder groeien. Het is een mooi instrument om ESG-prestaties inzichtelijk te maken op een manier die past bij het mkb. Op dit moment wordt de milieunorm ISO 14001 al vaak gevraagd bij aanbestedingen en als selectiecriterium. Mogelijk kan de VSME ook een rol gaan spelen bij ESG-uitvragen.’ Door de toenemende aandacht voor duurzaamheid en nieuwe regelgeving op dit gebied zal de vraag naar ESG-rapportage komende jaren waarschijnlijk verder toenemen. Volgens Van den Dorpel doen mkb-bedrijven er daarom goed aan om niet af te wachten. ‘Begin nu al met het verzamelen en structureren van duurzaamheidsinformatie. Je bent dan niet alleen beter voorbereid op vragen uit je klantketen, maar krijgt ook meer inzicht in je eigen organisatie. En daar heb je later profijt van.’

Meer weten over de VSME en VSME-verificatie door Kiwa? Check:  https://www.kiwa.com/nl/nl/diensten/certificering/vsme-verificatie/