Stichting Comité Schone Lucht stapt naar de rechter tegen de Nederlandse Staat vanwege het toezicht op en de subsidiëring van houtige biomassa. De stichting wil dat de overheid ingrijpt wanneer niet voldoende kan worden aangetoond dat gesubsidieerde biomassa daadwerkelijk duurzaam is.

Daags voor Prinsjesdag komt de rechtszaak op een politiek gevoelig moment. Terwijl de bestaande subsidies voor houtstook aflopen, moet het kabinet keuzes maken over de toekomstige rol en financiering van BECCS: het verbranden van biomassa waarbij de CO₂ wordt afgevangen en opgeslagen. Na Prinsjesdag, in oktober, opent bovendien een nieuwe SDE++-ronde met 8 miljard euro beschikbaar voor klimaat- en energieprojecten. Comité Schone Lucht waarschuwt dat eerst moet worden vastgesteld of de biomassa werkelijk duurzaam is, voordat bosverbranding via CO₂-opslag en nieuwe publieke steun een tweede leven krijgt.

De zaak bouwt voort op de juridische lijn uit onder meer Urgenda en het recente Bonaire-vonnis. Europese minimumnormen ontslaan de Staat niet van zijn eigen verantwoordelijkheid wanneer het nationale toezicht aantoonbaar tekortschiet. De overheid houdt een zelfstandige plicht om klimaat, natuur en burgers effectief te beschermen.

Aanleiding

Aanleiding is het dossier rond Maleisische houtpellets voor energiebedrijf RWE. Comité Schone Lucht onderzocht samen met het Britse Biofuelwatch de afgelopen jaren de herkomst, classificatie en certificering van deze houtstromen. Recent journalistiek onderzoek van Zembla en NRC ondersteunt de kern van dat onderzoek: complete bomen uit gekapt Maleisisch bos konden in de biomassaketen terechtkomen, terwijl houtstromen als afval- en restmateriaal werden aangemerkt en de controle op herkomst ernstige tekortkomingen vertoonde.

De Nederlandse Emissieautoriteit (NEa) onderzocht de zaak en trof onder meer fout geclassificeerd hout aan. Ook constateerde de toezichthouder zwakke plekken in het controlesysteem. Toch besloot de overheid niet te handhaven en werden subsidies niet teruggevorderd. “De overheid weet inmiddels dat haar eigen controlesysteem tekortschiet”, zegt Fenna Swart, directeur van Comité Schone Lucht. “Dan kun je niet blijven volhouden dat alles duurzaam is omdat de papieren formeel kloppen. Wie miljarden publiek geld uitgeeft, moet kunnen aantonen welk hout wordt verbrand en waar het vandaan komt.”

Volgens Comité Schone Lucht gaat de zaak niet alleen over RWE, maar over de verantwoordelijkheid van de Staat voor toezicht, handhaving, klimaat- en natuurbescherming en de rechtmatige besteding van publiek geld.

Timing Prinsjesdag

De timing is volgens de stichting extra belangrijk omdat de huidige subsidies voor biomassaverbranding aflopen, terwijl nieuwe steun wordt voorbereid voor grootschalige projecten met BECCS en CCS (negatieve emissies). Daarbij wordt biomassa verbrand en de vrijgekomen CO₂ afgevangen en opgeslagen.

“Als dezelfde houtstromen via een nieuwe subsidieregeling opnieuw als duurzaam worden aangemerkt, wordt het probleem niet opgelost maar voortgezet”, aldus Swart.

De rechtszaak volgt op acht jaar onderzoek door Comité Schone Lucht, een formeel handhavingsverzoek bij de NEa, Woo-onderzoek, beroep tegen het besluit om niet te handhaven en een strafrechtelijke aangifte tegen onder meer RWE. De politie onderzoekt mogelijke strafbare feiten rond de biomassaketen.

Q&A

Wat wil Comité Schone Lucht met de rechtszaak bereiken?

Dat de Staat niet langer biomassa als duurzaam behandelt of subsidieert wanneer de herkomst en duurzaamheid van het gebruikte hout onvoldoende onafhankelijk zijn vastgesteld. De overheid moet effectief controleren en ingrijpen wanneer het systeem tekortschiet.

Tegen wie is de zaak gericht?

Tegen de Nederlandse Staat. RWE speelt een belangrijke rol in het onderliggende dossier, maar deze procedure draait om de verantwoordelijkheid van de overheid voor toezicht, handhaving en subsidieverstrekking.

Waarom beroept Comité Schone Lucht zich op Urgenda en het Bonaire-vonnis?

Omdat uit die uitspraken volgt dat de Staat een zelfstandige verantwoordelijkheid heeft voor effectieve bescherming van klimaat, natuur en burgers.

Europese minimumnormen ontslaan de Staat niet van die verantwoordelijkheid wanneer het nationale toezicht aantoonbaar tekortschiet.

Wat is er volgens Comité Schone Lucht misgegaan?

Comité Schone Lucht bracht ernstige problemen aan het licht rond de herkomst, classificatie en controle van Maleisische houtstromen. De NEa vond vervolgens fout geclassificeerd hout en zwakke plekken in het systeem.

Ook Zembla en NRC onderzochten het dossier en kwamen tot bevindingen die de kern van het eerdere onderzoek van Comité Schone Lucht ondersteunen: de daadwerkelijke herkomst van het hout was onvoldoende controleerbaar en complete bomen konden binnen het systeem als afval- en resthout worden opgevoerd.

Is bewezen dat RWE fraude heeft gepleegd?

Nee. Dat is onderwerp van een afzonderlijk strafrechtelijk traject. Comité Schone Lucht deed begin 2026 aangifte wegens mogelijke strafbare feiten, waaronder mogelijke subsidiefraude. Politie en Openbaar Ministerie beoordelen dat dossier.

Hoeveel publiek geld is met biomassa gemoeid?

De Nederlandse overheid is voor miljarden euro’s verplichtingen aangegaan voor biomassasubsidies. De subsidietoezeggingen aan RWE vertegenwoordigen een maximale waarde van circa 2,5 miljard euro.

Waarom speelt BECCS een rol?

Omdat grootschalige houtverbranding mogelijk wordt voortgezet via nieuwe subsidies voor CO₂-afvang en -opslag. Volgens Comité Schone Lucht moet eerst vaststaan dat de gebruikte biomassa daadwerkelijk duurzaam is voordat opnieuw publiek geld wordt verstrekt.

Wat is de relatie met Zembla en NRC?

Het journalistieke onderzoek van Zembla en NRC bouwt voort op het dossier dat Comité Schone Lucht de afgelopen acht jaar heeft opgebouwd. Het eigen onderzoek van Comité Schone Lucht en Biofuelwatch leidde tot het handhavingsverzoek bij de NEa, Woo-verzoeken en de strafrechtelijke aangifte. De recente publicaties van Zembla en NRC ondersteunen vervolgens belangrijke onderdelen van die eerdere bevindingen.

Bron: Comité Schone Lucht