Op donderdag 5 november kondigde uitgeverij Atlas Contact het boek Weerbaarheidskompas van Michel Scholte aan, op het Weerbaarheidsontbijt in Utrecht. Het boek is een noodpakket in papieren vorm: geen tas met kaarsen en blikvoer, maar een werkwijze om thuis, op het werk en in de wijk voorbereid te zijn op uitval van stroom, water, internet, betalen of bevoorrading. Bouwbedrijf Blauwhoed gaat de werkwijze toepassen in een nieuwe woonwijk in Utrecht. De pre-order is gestart; het boek verschijnt eind februari 2027.
Het noodpakket voor op je boekenplank
De overheid adviseert met de campagne Denk Vooruit om thuis een noodpakket klaar te hebben voor de eerste 72 uur: water, eten, een zaklamp en een radio op batterijen. Weerbaarheidskompas is het papieren pakket dat daarnaast hoort – omdat het je leert hoe je dagelijks sturing geeft aan weerbaarheid. Waar de tas spullen bevat, bevat het boek de overzichten, afspraken en keuzes om elke dag weerbaar te zijn. Met waargebeurde verhalen en een stappenplan, waardoor lezers geïnspireerd worden zelf- en samenredzaamheid. Hoe urgent dit is, bleek in oktober: een cyberincident bij Albert Heijn en een lek in de programmeertaal PHP legden binnen tien dagen de bezorging van boodschappen, DigiD en de websites van veiligheidsregio’s stil. In die situaties heeft een boek een voordeel dat geen app heeft: het is niet te hacken, heeft geen batterij nodig en werkt ook als het internet uitvalt. Het noodpakket voor op je boekenplank.
Het pakket heeft vijf stappen die met het acroniem ‘ISAFE’ makkelijk te onthouden zijn:
- Identificeer: wat is dierbaar, wat moet blijven werken en waarvan hangt het af?
- Signaleer: wat bedreigt jouw dierbaarheden en waar zitten kwetsbaarheden?
- Alarmeer: wie waarschuwt wie schiet te hulp – als het netwerk platligt?
- Fortificeer: welke back-ups, alternatieven en reserves leg je aan?
- Evolueer: hoe oefenen we en worden we sterker voor de volgene keer?
Centraal staat positieve weerbaarheid: je begint bij wat je wilt beschermen, niet bij de dreiging. In de bijlagen van het boek staan de templates om het kompas in te vullen, en een vertaling van Denk Vooruit voor ondernemers en huishoudens: het bedrijfsnoodpakket, het noodplan op één pagina en het kompas voor thuis.
Het huishoudboekje van oma Jopie
Het boek begint in de hongerwinter van 1944. Scholtes oma Jopie, toen veertien jaar, fietste met een vriendinnetje van Zeist naar het platteland bij Wijk bij Duurstede: twintig kilometer door bossen en over dijken, met volle tassen en een huishoudboekje. Daarin stonden de prijzen van die winter, niet in guldens maar in ruilgoed: twee kousen voor een pond aardappelen, een lepel voor honderd gram graan. Thuis zat een onderduiker, de Duits-Joodse Karl Steiner, Om het gezin heen stond een netwerk van een boer, schaakvrienden en het verzet. Karl overleefde.
“Mijn oma had, zonder het zo te noemen, een besturingssysteem voor als het echt tegenzit”, schrijft Scholte. “De vraag van dit boek is of wij er een hebben.” Dat boekje is de rode draad van het Weerbaarheidskompas: een lijst van wat het gezin niet kon missen, aardappels en graan, en een sociaal netwerk dat klaarstond. Het Weerbaarheidskompas doet hetzelfde voor een huishouden, een bakkerij, een ziekenhuis, een gemeente of een multinational.
Elk hoofdstuk opent met zo’n verhaal waaruit een les komt, van de watersnood van 1953 tot de cyberaanvallen van nu, en elke les wordt een stap in de werkwijze. Niet de ramp staat centraal, maar wat mensen deden om door te gaan: wie de buren waarschuwde, welke voorraad er lag, welke afspraak vooraf was gemaakt. Daartegenover staat wat Scholte de ontwrichtingseconomie noemt: elke schok maakt de volgende groter zolang iedereen zijn eigen zekerheid koopt ten koste van een ander, elders en later.
De vraag is niet of, maar hoe
Nederland weet inmiddels dat het weerbaar moet worden. Maar hoe je elke dag sturing geeft aan weerbaarheid, is voor veel huishoudens, wijken en gemeenten lastig, en ook voor bedrijven en instellingen. Of het nu gaat om lege schappen in de supermarkt, een bacterie in het drinkwater, een natuur- of bosbrand of een cyberaanval. Het Weerbaarheidskompas geeft daarvoor één universele taal: voorkomen, voorbereiden, ermee omgaan, herstellen en aanpassen, in vijf stappen die thuis hetzelfde werken als in de bestuurskamer.
De Weerbare Wijk in Utrecht
Het kompas is geen theorie. Projectontwikkelaar Blauwhoed gaat het samen met Resilt toepassen in De Weerbare Wijk, een nieuwe woonwijk in Utrecht die nog ontwikkeld gaat worden. In de loop van november wordt bekendgemaakt welke wijk het wordt: een wijk met een basisschool. Positieve weerbaarheid is daar het uitgangspunt vanaf het eerste ontwerp: keuzes die droogte, hitte en wateroverlast opvangen en die de wijk tegelijk koeler, groener en socialer maken, met de school als plek waar bewoners leren wat je doet als het misgaat. Scholte organiseerde eerder, in juni 2026, het eerste Nationaal Weerbaarheidscongres; de tweede editie, de Resilience Day, staat gepland op 4 maart 2027, de definitieve datum volgt eind november. En hij opende een eerste Noodhub pilot, voor een door ondernemer en huishoudens.
Michel Scholte, auteur van Weerbaarheidskompas en CEO van Resilt: “Mijn oma had in de hongerwinter een boekje met wat het gezin niet kon missen, en een netwerk van mensen die voor haar klaarstonden. Dat was haar noodpakket. Wij hebben de spullen, maar het boekje en het netwerk zijn we kwijt. Dit boek geeft ze terug: weten wat dierbaar is, wat moet blijven werken en wie je belt als het misgaat. Weerbaarheid is te leren, net als lezen of rekenen.”
Simon Dikker Hupkes, redacteur non-fictie bij Atlas Contact: “Weerbaarheid is de basisvaardigheid van deze tijd. Er verschijnt veel over dreiging; dit boek gaat over wat je zelf kunt doen. Michel Scholte maakt van een groot en abstract thema vijf stappen die iedereen kan zetten, of je nu een gezin, een team of een stad bestuurt.”
Eltjo Bouwman, directeur ontwikkeling bij Blauwhoed: “Als projectontwikkelaar bouwen we wijken voor generaties. Droogte, hitte en wateroverlast horen daarom aan het begin van het ontwerp, niet aan het eind. Het Weerbaarheidskompas helpt ons om samen met toekomstige bewoners en ondernemers te bepalen wat in een wijk moet blijven werken als het tegenzit, en daar vanaf de eerste schets op te bouwen.”
Erik Schmit, raadslid D66 Amsterdam: “Van een buurtcafé dat mensen opvangt bij een calamiteit, tot een innovatieve scale-up die huishoudens helpt met duurzame noodstroom. Geen echte weerbaarheid zonder de kracht van ondernemerschap!”
Over het Weerbaarheidsontbijt
De aankondiging vond plaats op het derde Weerbaarheidsontbijt, een roundtable van ROM Utrecht Region, Blauwhoed, Impact Institute en Resilt, bij de Klimaattop Gebouwde Omgeving waar 3000 bezoekers werken aan een weerbare gebouwde omgeving.
Diederik Samsom, voorzitter van de Klimaattop Gebouwde Omgeving, opende over klimaatadaptatie en het voorkomen van hittestress. Verder spraken Bart Geers (ROM Utrecht Region), Eltjo Bouwman (Blauwhoed), Simon Dikker Hupkes (Atlas Contact), Marinka van der Meer (Chief Resilience Officers Netwerk, oud-CCO Volksbank en bestuurder Palga Foundation), Celina Kroon (UMC Utrecht), Esther Egeter (a.s.r.) en Michiel van der Grinten (Oberon), onder leiding van Hajar Yagkoubi (radiomaker NPO Radio 1, politiek duider Eva).
Michel Scholte over de Resilt-app, de Noodhubs en het Weerbaarheidspartnership
Bestel Weerbaarheidskompas
Weerbaarheidskompas (Business Contact, Atlas Contact) verschijnt naar verwachting in februari 2027 en is nu te pre-orderen.
Foto bovenaan: Simon Dikker Hupkes (Atlas Contact) en Michel Scholte presenteren het Weerbaarheidskompas
Bron: Resilt