Een grote groep landen, die samen ongeveer een derde van het wereldwijde bbp vertegenwoordigen, is klaar om hun transitie weg van fossiele brandstoffen te versnellen en bestaande toezeggingen in de praktijk te brengen. Tijdens COP28 in Dubai was de wereld het erover eens dat een transitie weg van fossiele brandstoffen in energiesystemen noodzakelijk is om de klimaatverandering aan te pakken. Recentelijk hebben de aanhoudende verstoringen als gevolg van de vijandelijkheden in de Straat van Hormuz onderstreept dat het verminderen van de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen cruciaal is. Het is essentieel om onze planeet leefbaar te houden en de energiezekerheid te waarborgen en economische weerbaarheid op te bouwen tegen de volatiele fossiele brandstofmarkten. De afgelopen vijf dagen hebben Colombia en Nederland in Santa Marta 57 landen bijeengebracht ter ondersteuning van de toezeggingen die zijn gedaan in het kader van het Akkoord van Parijs.
Samen met – en geïnformeerd door – vertegenwoordigers van subnationale overheden, de academische wereld, sociale bewegingen, ngo’s, vakbonden, parlementariërs, de particuliere sector, multilaterale ontwikkelingsbanken, inheemse volkeren, mensen van Afrikaanse afkomst, boeren, kinderen en jongeren, en vrouwen en diversiteit, creëerden zij een veilige ruimte voor dialoog over hoe landen de overgang van fossiele brandstoffen kunnen bewerkstelligen. Hun doel was niet om nieuwe doelstellingen te formuleren, maar om de implementatie van overeengekomen doelen te bevorderen en te versnellen.
De gesprekken concentreerden zich op drie belangrijke thema’s: het verminderen van de economische afhankelijkheid van fossiele brandstoffen, het transformeren van vraag en aanbod, en het bevorderen van internationale samenwerking. De conferentie maakte duidelijk dat landen al goede vooruitgang boeken in de overgang naar duurzamere, soevereine en veilige energiesystemen. Fossiele brandstoffen zijn verantwoordelijk voor meer dan 75% van alle broeikasgasemissies wereldwijd, maar de groei van hernieuwbare energie wereldwijd neemt een enorme vlucht: de wereldwijde capaciteit in 2025 is bijna 50% hoger dan in 2023 en bijna alle nieuwe energievraag wordt gedekt door hernieuwbare energiebronnen.
Dit wordt mogelijk gemaakt door een sterke stijging van de investeringen in de wereldwijde energietransitie, die elk jaar nieuwe hoogtepunten bereiken.De tot nu toe genomen maatregelen bewijzen dat de energietransitie het punt van geen terugkeer al gepasseerd is.
De conferentie maakte echter ook duidelijk dat de landen die in Santa Marta aanwezig waren, nog steeds structurele afhankelijkheden moeten overwinnen, waaronder fiscale afhankelijkheden, schulden beperkingen, de afhankelijkheid van de financiële architectuur van fossiele brandstoffen en de noodzaak om handelssystemen zonder fossiele brandstoffen mogelijk te maken. Zowel de temperaturen als de emissies van fossiele brandstoffen zijn tot nieuwe hoogten gestegen, waardoor de gevolgen van klimaatverandering in gemeenschappen over de hele wereld toenemen. Aangezien 75% van de wereld afhankelijk is van de import van fossiele brandstoffen, heeft het huidige conflict in het Midden-Oosten de urgentie blootgelegd om naar stabielere energievoorzieningen toe te werken.
De overgang van fossiele brandstoffen is meer dan alleen het vervangen van de ene energiebron door de andere. Het vereist een brede economische transformatie om structurele afhankelijkheden te overwinnen, schulden te verminderen, de toegang tot betrouwbare energie te vergroten en gediversifieerde, veerkrachtige economieën te ondersteunen. Dit moet worden gepland in overleg met werknemers en gemeenschappen, zodat de transitie eerlijk, op rechten gebaseerd en tastbaar is en concrete voordelen oplevert voor gemarginaliseerde groepen.
De transitie zelf is complex en vergt tijd en zorgvuldig beheer. Het moet ervoor zorgen dat gemeenschappen en economieën die afhankelijk zijn van de productie en het verbruik van fossiele brandstoffen kunnen overstappen op nieuwe economische modellen, terwijl de wereldwijde toegang tot energie blijft toenemen. Bovenal is het echter duidelijk dat het decarboniseren van onze economische, handels- en energiesystemen de beste weg is naar rechtvaardige, stabiele en veerkrachtige samenlevingen.
Bron: First Conference on Transitioning Away from Fossil Fuels