Advocates for the Future (AftF) stelt dat de voorgenomen EUR 2 miljard steun aan Tata Steel juridisch onhoudbaar, ineffectief en onrealistisch is. Dit blijkt uit de uitgebreide analyse van de juridische NGO van de Joint Letter of Intent (JLOI) die de Nederlandse overheid en Tata Steel op 29 september 2025 hebben gesloten.

De analyse is met de overheid gedeeld als onderdeel van de publieke consultatie van de JLOI. AftF erkent dat het noodzakelijk is dat er op korte termijn ingrijpende maatregelen worden getroffen die een einde maken aan de huidige, structureel vervuilende bedrijfsvoering van Tata Steel en een duurzame oplossing voor de toekomst wordt gevonden. AftF betoogt dat de in de JLOI voorgestelde steunmaatregelen deze oplossing echter niet kunnen bieden, omdat de steunmaatregelen juridisch onhoudbaar, ineffectief en onrealistisch zijn.

Het voorgenomen steunpakket is halfbakken werk

De voorgenomen steunmaatregelen hebben slechts betrekking op een deel van het vervuilende productieproces van Tata Steel. Alleen Hoogoven 7 en de bijbehorende Kooksgasfabriek 2 worden gesloten, het overige deel van de vervuilende productiecapaciteit blijft in bedrijf. Hierdoor blijft, zelfs als de steunmaatregelen worden nagekomen, minstens 50% van Tata Steel’s huidige CO2-uitstoot bestaan.

Dit betekent dat er EUR 2 miljard aan publiek geld wordt geïnvesteerd in steunmaatregelen die alleen zien op de (mogelijke) verduurzaming van de helft van de vervuilende productie van Tata Steel. De steunmaatregelen bevatten geen plan voor de verduurzaming van de andere helft. Tegelijkertijd wordt gesteld dat Tata Steel niet in staat is deze verdere verduurzaming zelf te bekostigen. Met het verlenen van deze steun committeert de Nederlandse Staat zich daardoor aan grote toekomstige investeringen in de verdere verduurzaming van Tata Steel en dreigt een subsidiefuik.

De gepresenteerde uitstootreducties zijn misleidend

De in de JLOI gepresenteerde CO2-reducties zijn bovendien misleidend: een aanzienlijk deel van deze reducties is het gevolg van capaciteitsafbouw, emissieverplaatsing en theoretische aannames. De emissiereducties zijn in werkelijkheid veel lager dan minister Hermans aan de Tweede Kamer heeft gecommuniceerd.

In de JLOI wordt uiteengezet dat de bouw van de elektrische vlamboogoven (DRP-EAF) ter vervanging van Hoogoven 7 en Kooksgasfabriek 2 zal leiden tot een emissiereductie van 5,4 Mton CO2. In werkelijkheid is de reductie, die het gevolg is van de bouw van DRP-EAG, veel beperkter. Zo wordt een aanzienlijk deel van de beoogde reducties (2,5 Mton) bereikt door een verlaging van Tata Steel’s productiecapaciteit. Dit deel van de emissiereducties kan dus niet aan de steunmaatregelen worden toegerekend. De resterende emissiereductie (2,9 Mton) wordt toegerekend aan de sluiting van Hoogoven 7 en Kooksgasfabriek 2, en de daarmee samenhangende overstap van kolen naar aardgas. De omvang van deze reductie geeft echter een vertekend beeld, omdat dit niet leidt tot een absolute reductie van uitstoot, maar tot een verschuiving van de uitstoot van scope 1 naar scopes 2 en 3.

Maikel van Wissen, directeur Advocates for the Future: “Staatsteun kan een effectief en belangrijk middel zijn om de energietransitie te ondersteunen. Het is dan wel belangrijk dat we dit scherp doen en de voorwaarden creëren die bijdragen aan een duurzame toekomst. De huidige afspraken met Tata Steel Nederland bieden geen garantie dat er daadwerkelijk groene staal in Nederland zal worden geproduceerd en verdienen daarom aanscherping.”

Maatwerkafspraken bieden geen garantie op groene staalproductie

Het grootste deel van de steunmaatregelen wordt besteed aan de vervanging van de bestaande hoogovenroute door een elektrische vlamboogoven (DRP-EAF). Deze nieuw te bouwen elektrische oven kan zowel op aardgas als op waterstof of biomethaan draaien. Aardgas is een fossiele brandstof die in aanzienlijke mate bijdraagt aan klimaatverandering en volgens sommige studies net zo vervuilend is als kolen.

Het is daarom noodzakelijk dat Tata Steel, ook na de vervanging van de bestaande hoogovenroute, op een zo kort mogelijke termijn overstapt op waterstof of andere duurzame brandstoffen. De maatwerkafspraken bevatten echter geen juridisch bindende afspraken die Tata Steel verplichten dit daadwerkelijk te doen. Daardoor is er een aanzienlijk risico dat Tata Steel aardgas zal blijven gebruiken in de nieuwe DRP-EAF-installatie, er geen significante klimaatwinst wordt behaald en Nederland met de investering van EUR 2 miljard bijdraagt aan de voortzetting van Tata Steel’s zwaar vervuilende staalproductie in Nederland.

Geen daadwerkelijke gezondheidswinst

Naast de onevenredig grote bijdrage van Tata Steel aan klimaatverandering, veroorzaakt het bedrijf ook ernstige gezondheidsrisico’s voor omwonenden. Het RIVM concludeerde al in 2023 dat de uitstoot van Tata Steel samenhangt met een verhoogd risico op onder meer astma, longkanker en vroegtijdige sterfte bij omwonenden.

AftF benadrukt het adresseren van de gezondheidsrisico’s van omwonenden prioriteit dient te hebben. Het is echter onduidelijk hoe de voorgenomen steunmaatregelen tot een schonere leefomgeving zullen leiden. Dit wordt bevestigd door de Commissie voor de milieueffectenrapportage die recent een uiterst negatief advies publiceerde. De voorgestelde maatregelen zijn onvoldoende concreet, gaan niet aantoonbaar verder dan wat er wettelijk is vereist en zijn onvoldoende juridisch afdwingbaar. Er zijn daarom onvoldoende waarborgen dat de investering van deze publieke middelen daadwerkelijk zal leiden tot een structurele vermindering van gezondheidsrisico’s voor omwonenden

Effectiviteit van staatssteun als verduurzamingsinstrument

Het is zeer de vraag in hoeverre de voorgenomen steun daadwerkelijk een effectief instrument is om de verduurzaming van Tata Steel Nederland te realiseren. Ervaringen in andere landen met staatssteun voor de staalsector toont dat staatssteun geen garantie voor verduurzaming is.

Sinds september 2022 heeft de Europese Commissie circa EUR 9,3 miljard aan staatssteun voor verduurzamingsprojecten in de staalsector goedgekeurd. Van vijf van deze projecten zijn openbare versies beschikbaar. Slechts één van deze projecten ligt grotendeels op schema met de in het staatssteunbesluit vastgestelde planning. De overige projecten kampen met aanzienlijke uitvoeringsvertragingen. Zo kondigde bijvoorbeeld ArcelorMittal op 26 november 2024 aan al haar investeringen in decarbonisatieprojecten in de EU op te schorten na maandenlange twijfel over de haalbaarheid van de projecten.

Deze buitenlandse ervaringen zouden voor de Nederlandse regering een duidelijke waarschuwing moeten zijn. Staatssteun is alleen effectief als deze gepaard gaat met harde, afdwingbare afspraken en een duidelijke garantie dat de beloofde maatregelen daadwerkelijk worden uitgevoerd. Zonder zulke garanties dreigt staatssteun niet meer te worden dan een kostbare vertraging van noodzakelijke verduurzaming, waarbij het probleem opnieuw wordt doorgeschoven naar de toekomst.

Pien de Wal, Legal Associate Advocates for the Future: “De Europese staatssteunregels eisen dat de steun effectief en doelmatig is. Dit om te voorkomen dat een onderneming een voordeel verkrijgt, zonder dat deze steun bijdraagt aan gemeenschappelijke doelstellingen. De voorgestelde maatregelen voor Tata Steel voldoen hier niet aan.”

Advocates for the Future (AftF) is een juridische NGO die de kracht van het recht inzet om mens, dier en planeet te beschermen. AftF werkt aan baanbrekende juridische procedures die helpen bij het vormgeven van beleid, normen en regelgevende kaders voor een leefbare toekomst.

Bron: Advocates for the Future (AftF)