Kan windenergie rechtstreeks worden omgezet in bruikbare warmte, zonder eerst elektriciteit op te wekken? En kan deze relatief onbekende technologie een bijdrage leveren aan de verduurzaming van de warmtevoorziening? Deze vragen stonden centraal in het Duits-Nederlandse Interreg-kleinproject Windthermie, dat in het kader van het Kleinprojectenfonds van de Eems Dollard Regio (EDR) werd uitgevoerd. Het onderzoek richtte zich op de Eems-Dollardregio, het grensgebied dat de Nederlandse provincies Groningen, Drenthe en Fryslân en het aangrenzende noordwesten van Duitsland omvat. De resultaten zijn inmiddels gebundeld in een onderzoeksrapport van circa 60 pagina’s, beschikbaar in het Nederlands en Duits.
In het kader van het project onderzochten DNL-contact, het Ingenieurbüro für Erneuerbare Energien und Energieeffizienz Prof. Dr.-Ing. Iván Herráez en windenergieadviseur Otto Reinke gezamenlijk de technische mogelijkheden, economische haalbaarheid en het marktpotentieel van windthermie in Duitsland en Nederland, met bijzondere aandacht voor de Eems-Dollardregio.
Warmte rechtstreeks uit wind
Bij windthermie wordt de mechanische energie van een windturbine direct omgezet in warmte, bijvoorbeeld door middel van wrijving of hydrodynamische processen. Anders dan bij conventionele windturbines is hiervoor geen tussenstap via elektriciteitsopwekking nodig.
Dat biedt interessante mogelijkheden, vooral op locaties waar een aanzienlijke warmtevraag bestaat en de beschikbare elektriciteitsnetcapaciteit (door netcongestie) beperkt is. Tegelijkertijd is windthermie nog volop in ontwikkeling en ontbreken grootschalige commerciële praktijkervaringen.
Waar liggen de kansen?
Het onderzoek bestaat uit drie samenhangende analyses. De technische analyse brengt verschillende omzettingsprincipes en hun toepassingsmogelijkheden in kaart. De (bedrijfs)economische analyse vergelijkt de investeringskosten, exploitatiekosten en verwachte warmtekosten van verschillende systemen. Daarnaast is via 17 kwalitatieve interviews met onder andere (agrarische) bedrijven, gemeenten, waterschappen en andere potentiële gebruikers onderzocht hoe het idee van windthermie wordt beoordeeld en waar kansen en belemmeringen worden gezien.
De resultaten laten zien dat windthermie vooral kansen biedt voor specifieke, decentrale toepassingen. Denk aan bijvoorbeeld glastuinbouwbedrijven, agrarische ondernemingen en rioolwaterzuiveringsinstallaties. Vooral locaties met een relatief constante warmtevraag, voldoende wind en ruimte voor een kleiner model windturbine komen in aanmerking.
Uit de economische analyse blijkt bovendien dat de schaalgrootte van groot belang is. Grotere installaties kunnen aanzienlijk lagere warmtekosten realiseren dan kleine systemen. Tegelijkertijd laat de vergelijking met bestaande technologieën, waaronder warmtepompen, zien dat windthermie zich economisch zeker nog zou moeten bewijzen.
Interesse is aanwezig, maar de praktijkervaring ontbreekt
Tijdens de interviews bleek dat windthermie bij veel potentiële gebruikers nog nauwelijks bekend is. Na een toelichting op het principe werd de technologie overwegend met belangstelling ontvangen, vooral vanwege de mogelijkheid om lokaal duurzame warmte op te wekken en de afhankelijkheid van het elektriciteitsnet te beperken.
De geïnterviewden benadrukten echter ook dat betrouwbare gegevens over warmteopbrengst, investeringskosten, bedrijfszekerheid en vergunningverlening noodzakelijk zijn voordat concrete investeringsbeslissingen kunnen worden genomen.
De onderzoekers concluderen daarom dat windthermie vooral perspectief biedt als aanvullende warmtebron binnen hybride energiesystemen, dus in combinatie met bestaande verwarmingsinstallaties, warmtepompen en warmteopslag. Demoprojecten onder praktijkomstandigheden vormen een belangrijke volgende stap.
Bron: DNL
