De Autoriteit Consument en Markt (ACM) constateert dat de duurzaamheidsdoelstellingen voor 2030 voor de Nederlandse landbouw uit het zicht raken zonder extra actie. Verdere verduurzaming slaagt alleen als het prijsverschil tussen gangbare producten en producten met een duurzaamheidskeurmerk kleiner wordt en als buitenlandse afnemers een meerprijs gaan betalen voor producten met een Nederlands duurzaamheidskeurmerk. Nederlandse duurzaamheidskeurmerken zijn in het buitenland vaak niet bekend of herkenbaar. Daardoor gaan deze gecertificeerde producten vaak tegen de lagere prijs van gangbare producten de grens over. Dat blijkt uit de vijfde en laatste Agro-Nutri Monitor van de ACM.
De ACM roept daarom het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN) op om de volgende aanbevelingen te implementeren:
- Bevorder de binnenlandse vraag naar producten met een duurzaamheidskeurmerk.
- Stimuleer de verkoop en winstgevendheid van producten met een Nederlands duurzaamheidskeurmerk in het buitenland.
Martijn Snoep, bestuursvoorzitter van de ACM: “Zonder extra actie raakt de verduurzamingsdoelstelling voor de landbouw uit zicht. Boeren die overschakelen naar productie met minder milieubelasting maken extra kosten, maar krijgen daar in veel gevallen niet genoeg voor terug. Zolang consumenten een goedkopere gangbare keuze hebben, zijn veel consumenten niet bereid om meer te betalen. Het prijsverschil moet daarom kleiner worden.”
Meerkosten van verduurzaming nog steeds onvoldoende gedekt
Ook uit de 5e monitor komt nog steeds het beeld naar voren dat een (meer dan) kostendekkende meerprijs voor aantoonbare duurzaamheidsinspanningen van de producent geen vanzelfsprekendheid is. Voor veel boeren zijn in 2024 de meerkosten van verduurzaming groter dan de meerprijs. Vooral boeren die biologische producten produceren, ontvangen gemiddeld een lagere meerprijs dan nodig is om hun extra kosten te dekken. Dit blijkt in het onderzoek voor biologische aardappelen, sperziebonen, rode kool, wortels, melk, kaas en varkensvlees.
Voor producten met duurzaamheidskeurmerken zoals Beter voor Natuur & Boer, On the Way to PlanetProof en Beter Leven 1 ster is het beeld positiever. Deze boeren ontvangen gemiddeld wél een meerprijs die hun extra kosten dekt. Toch geeft ook een deel van deze boeren in een enquête aan dat de vergoeding die zij krijgen naar hun mening onvoldoende is.
Aanbevelingen ACM om zowel de binnenlandse als buitenlandse vraag te vergroten
Verklein het prijsverschil
Consumenten waarderen duurzaamheid, maar willen meestal niet méér betalen voor landbouwproducten met minder milieubelasting, zolang een goedkoper gangbaar product beschikbaar is. Een kleiner prijsverschil maakt producten met een duurzaamheidskeurmerk aantrekkelijker voor consumenten. De ACM adviseert het ministerie daarom opnieuw om beleidsmaatregelen te richten op het structureel verkleinen van het prijsverschil tussen gangbare producten en producten met een duurzaamheidskeurmerk. Dat kan door de milieukosten en maatschappelijke kosten van producten te verwerken in de consumentenprijs. Gangbare producten worden daardoor relatief duurder, omdat deze kosten nu onvoldoende in de verkoopprijs zijn verwerkt.
Doorbreek het exportprobleem
Een groot deel van de Nederlandse landbouwproducten wordt in het buitenland verkocht. Nederlandse duurzaamheidskeurmerken zijn daar niet altijd bekend of herkenbaar. Daardoor worden deze producten vaak tegen de lagere prijs van gangbare producten geëxporteerd. Ook kiezen consumenten in andere landen vaak voor lokale producten met keurmerken uit eigen land. Om dit probleem te doorbreken adviseert de ACM om Nederlandse duurzaamheidsprestaties beter herkenbaar en beter vergelijkbaar te maken. Er is nu een groot aantal verschillende keurmerken voor de Nederlandse markt. Een beperkt aantal duidelijk herkenbare keurmerken maakt het voor consumenten overzichtelijker. En vergelijkbare Nederlandse keurmerken kunnen worden samengebracht onder één overkoepelend keurmerk voor de export. Ook kunnen duidelijke indicatoren helpen om de effecten van duurzamere productie beter zichtbaar te maken. Daarnaast kunnen producenten- en brancheorganisaties worden ondersteund bij de aanvraag van bestaande Europese promotiegelden voor producten met een duurzaamheidskeurmerk.
Verdeel kosten en opbrengsten beter
De ACM adviseert de samenwerking tussen producenten verder te stimuleren om kosten te verlagen. Door bijvoorbeeld machines, logistiek, verwerking en kennis gezamenlijk te organiseren, kunnen vooral kleinere producenten schaalvoordelen realiseren. Deze kostenbesparing kan zich vertalen in een lagere verkoopprijs voor de consument. Ook kan samenwerking leiden tot een sterkere onderhandelingspositie tegenover grote afnemers. Hoewel dit de productiekosten niet direct verlaagt, kan het wel bijdragen aan een gunstigere verdeling van kosten, opbrengsten en marges binnen de keten voor de producent. Dit kan ertoe leiden dat producenten een groter deel van de opbrengst krijgen voor hun inspanningen voor verduurzaming.
Laatste Agro-Nutri Monitor
De Agro-Nutri Monitor is in 2020 gestart en brengt de ontwikkeling van prijzen, kosten en marges in verschillende landbouwketens in beeld. In de 5e monitor komen dezelfde problemen naar voren als in eerdere jaren. De ACM doet opnieuw aanbevelingen aan het ministerie van LVVN hoe de voedselketen in Nederland verder te verduurzamen. In een brief aan de Minister van LVVN benadrukt de ACM dat een integrale aanpak vanuit het ministerie noodzakelijk is en dat de aanbevelingen uit de vorige monitors nog steeds relevant zijn. Deze vijfde monitor is de laatste in de reeks.
