Op 12 augustus trekt een zonsverduistering over Europa. Voor miljoenen mensen is dat een bijzonder natuurverschijnsel. Voor TenneT is het vooral een gebeurtenis die om zorgvuldige voorbereiding vraagt. Als door de verduistering in korte tijd naar verwachting circa 1,3 gigawatt aan zonneproductie wegvalt — vergelijkbaar met ongeveer 10 procent van het piekverbruik in Nederland — kan dat de netbalans onder druk zetten. Het is de wettelijke taak van TenneT om vraag en aanbod op het hoogspanningsnet continu in balans te houden. Dat doet TenneT samen met de markt: centrales kunnen hun productie aanpassen, batterijen kunnen elektriciteit leveren of opnemen en via import en export met buurlanden kan extra vermogen worden uitgewisseld. TenneT verwacht dat de effecten in Nederland deze keer goed beheersbaar zijn, maar neemt geen enkel risico bij het bewaken van de balans op het hoogspanningsnet.

De zonsverduistering vindt vroeg in de avond plaats, met de maximale verduistering in Nederland rond 20.10 uur. In Nederland gaat het om een diepe gedeeltelijke zonsverduistering: afhankelijk van de locatie wordt naar verwachting circa 87 tot 89 procent van de zon bedekt. In delen van IJsland, Spanje en het noordoosten van Portugal schuift de maan volledig voor de zon en is sprake van een totale verduistering. Tegelijkertijd wekken zonnepanelen op dat moment doorgaans al minder elektriciteit op dan midden op de dag. Daardoor blijft de verwachte terugval in zonne-energie in Nederland naar verwachting beheersbaar. Alertheid blijft nodig, omdat de elektriciteitsnetten in Europa sterk met elkaar verbonden zijn en de schaduw van de maan zich met grote snelheid over meerdere landen verplaatst.

“Een zonsverduistering is voorspelbaar, maar mag nooit worden onderschat,” zegt Fred van Halm, beleidsadviseur bij TenneT en lid van het zonsverduisteringsteam. “De zon staat vroeg in de avond al lager, waardoor de impact op zonne-energie in Nederland naar verwachting beperkt blijft. Maar het energiesysteem verandert snel. Daarom analyseren we vooraf wat er kan gebeuren en zorgen we dat we kunnen bijsturen als dat nodig is.”

Sterke groei van zonne-energie maakt voorbereiding belangrijker

De hoeveelheid zonne-energie in Europa is de afgelopen jaren sterk gegroeid. Waar in 2015 ongeveer 90 gigawatt aan zon-PV-piekvermogen in Europa stond opgesteld, is dat inmiddels ruim 400 gigawatt. Ook in Nederland is de groei fors: van circa 0,5gigawatt in 2015 naar bijna 30 gigawatt opgesteld vermogen nu. Omdat energie uit wind en zon een groter aandeel van onze elektriciteitsproductie vormen dan tien jaar geleden, kunnen weersafhankelijke gebeurtenissen zoals een zonsverduistering grotere effecten hebben op het elektriciteitssysteem.

Voor 12 augustus verwacht TenneT in Nederland een vermogensterugval van maximaal 1,3 GW. Dat is binnen de normale operationele mogelijkheden op te vangen. Wel kijkt TenneT nadrukkelijk naar omstandigheden die de impact kunnen vergroten, zoals helder weer, hoge temperaturen en gelijktijdige effecten in andere Europese landen.TenneT bereidt zich daarom samen met marktpartijen voor op de tijdelijke vermogensterugval.

Europese samenwerking

Omdat het elektriciteitsnet in Europa onderling verbonden is, bereidt TenneT zich niet alleen nationaal voor. Binnen ENTSO-E, de koepelorganisatie van Europese hoogspanningsnetbeheerders, stemmen netbeheerders maatregelen af en wordt de situatie nauwlettend gevolgd.

Jan Vorrink, senior adviseur International Affairs bij TenneT en lid van het System Operation Committee bij ENTSO-E: “Een eclips schuift met ongeveer 2.000 kilometer per uur over Europa. In Nederland gaat het om een gedeeltelijke verduistering van bijna 90 procent, maar in andere landen verdwijnt de zon tijdelijk volledig achter de maan. Daardoor krijgen meerdere landen bijna tegelijkertijd met dezelfde uitdaging te maken. Juist daarom is Europese afstemming essentieel. We moeten voorkomen dat ieder land alleen naar de eigen situatie kijkt, terwijl de gezamenlijke impact groter kan zijn.”

Balans op het net

Het in balans houden van vraag en aanbod is een gezamenlijke opgave van TenneT en marktpartijen. TenneT is verantwoordelijk voor het realtime bewaken van de balans op het Nederlandse hoogspanningsnet. Als vraag en aanbod uit balans raken, kan de netfrequentie dalen of stijgen. TenneT bewaakt deze frequentie rond 50 hertz en kan, als dat nodig is, binnen seconden extra vermogen inzetten.

In eerste instantie vangen marktpartijen een tijdelijke daling van zonneproductie op door productie, opslag, import, export en verbruik op elkaar af te stemmen. Energieproducenten kunnen hun productie verhogen of verlagen, batterijen kunnen elektriciteit leveren of opnemen en handelaren kunnen vermogen uitwisselen met buurlanden. Daarnaast houdt TenneT balanceringsreserves achter de hand voor situaties waarin extra bijsturing nodig is. Vorrink vult aan: “Zo hoort het eigenlijk ook. De markt is hier tegenwoordig veel scherper op. Als wij vroegtijdig extra capaciteit inkopen, zien handelaren dat signaal en passen zij hun posities daarop aan.”

Bij eerdere gedeeltelijke zonsverduisteringen verliep dit proces goed en hoefde geen nood- en regelvermogen te worden ingezet. TenneT blijft alert om eventuele resterende onbalans en onvoorziene situaties op te vangen. Ten slotte kunnen consumenten ook een steentje bijdragen. Vorrink: “Zet bijvoorbeeld de vaatwasser of wasmachine pas na negen uur ‘s avonds aan als de zonsverduistering al voorbij is. Dat geldt natuurlijk helemaal voor het opladen van je elektrische auto, netbeheerders adviseren al langer om dit pas ’s avonds na de avondpiek te doen, dus bij deze zonsverduistering is dat nog belangrijker.”

Vooruitkijken

Een zonsverduistering komt meerdere keren per jaar ergens op aarde voor, maar de impact op het elektriciteitssysteem verschilt per gebeurtenis. Belangrijke factoren zijn het tijdstip, de omvang van de verduistering, de weersomstandigheden en de hoeveelheid zonne-energie in het getroffen gebied. TenneT blijft deze ontwikkelingen nauwgezet volgen, ook met het oog op toekomstige zonsverduisteringen in Europa.

 

Bron: TenneT