Het is zes uur ‘s ochtends aan de kade. Een binnenvaartschip sluit aan op walstroom, waardoor de scheepsmotor niet hoeft te draaien terwijl het schip stilligt. Waar je vroeger diep brommend motorgeronk hoorde, is het nu stil. Even verderop wordt een tanker voorzien van schone biobrandstof, wat uitstoot tot het minimum beperkt. Het zijn voorbeelden van maatregelen die laten zien hoe de haven van Amsterdam werkt aan schonere scheepvaart. In een havengebied waar schepen langs woonwijken varen, aan kades in en rond de stad liggen en dag en nacht actief zijn, staat de vraag steeds centraler hoe uitstoot en hinder stap voor stap kunnen worden verminderd.

Waar vroeger vooral werd gekeken naar hoe schepen zo efficiënt mogelijk konden laden, lossen en doorvaren, speelt vandaag een ander vraagstuk een steeds grotere rol: hoe maken we de scheepvaart schoner, zonder het functioneren van de haven uit het oog te verliezen? Scheepvaart is onlosmakelijk verbonden met de stad en haar omgeving. Juist daarom kiest Port of Amsterdam ervoor om niet af te wachten tot internationale regels volledig zijn uitgekristalliseerd, maar nu al te sturen waar dat kan.

“Als we wachten tot alle internationale regels klaar zijn, lopen we achter de feiten aan,” zegt Henri van der Weide van het team ‘Clean Shipping’ van Port of Amsterdam. “Dan missen we kostbare tijd om de impact van scheepvaart op de stad en het milieu kleiner te maken. Als haven kiezen we er daarom voor om nu al te sturen: we investeren in walstroom en infrastructuur, belonen schonere schepen via havengelden en stellen gerichte eisen op plekken dicht bij de stad. Zo versnellen we de transitie waar het kan.”

De eerste stappen zijn al gezet

Schone scheepvaart is een proces van vele stappen. In de Amsterdamse haven zijn die stappen al zichtbaar. Op steeds meer kades kunnen schepen gebruikmaken van walstroom, waardoor ze hun motoren kunnen uitzetten wanneer ze aan de kade liggen. Dat zorgt voor schonere lucht en minder geluid in de omgeving. Ook wordt het ontgassen van binnenvaarttankers steeds verder teruggedrongen: dampen van eerder vervoerde lading worden niet langer in de open lucht vrijgelaten, maar opgevangen en verwerkt. Daarnaast stappen steeds meer schepen over op schonere brandstoffen. Slimmer varen speelt ook een belangrijke rol. Door efficiënter te plannen, wachttijden te verminderen en schepen korter in de haven te laten verblijven, kunnen emissies al direct omlaag.

“Dat klinkt misschien minder spectaculair dan een nieuwe brandstof,” zegt Henri, “maar het levert wel degelijk emissiereductie op en vaak sneller dan grootschalige technische ombouw.”

Afwegen en balanceren

Die transitie gaat niet vanzelf. Nieuwe brandstoffen vragen om forse investeringen en daar zitten andere veiligheidseisen aan. Aanpassingen aan schepen kosten tijd en geld, terwijl internationale regelgeving niet overal even snel meebeweegt. En wat technisch mogelijk is, laat zich niet altijd meteen opschalen.

Daarbij speelt nog een bredere vraag. De haven heeft ook een economische rol en blijft zich ontwikkelen. Hoe verhouden groei en verduurzaming zich tot elkaar? En in hoeverre is het mogelijk om economische ontwikkeling los te koppelen van uitstoot? Die vragen lopen als een rode draad door de keuzes die de haven maakt in de transitie naar schonere scheepvaart. Schone scheepvaart vraagt daarom voortdurend om afwegen en balanceren: tussen ambitie en haalbaarheid, tussen tempo maken en veilig varen.

Stimuleren én sturen

Om die beweging te versnellen, combineert Port of Amsterdam stimuleren en sturen. Schonere schepen betalen minder havengeld en via ligplaatsbeleid worden duurzame keuzes aantrekkelijker gemaakt. Op locaties dichtbij de stad gelden strengere eisen, juist omdat daar de impact op de leefomgeving het grootst is.

“In het begin beloon je koplopers en geef je ruimte aan pioniers,” zegt Van der Weide. “Maar naarmate schone oplossingen zich bewezen hebben en breder beschikbaar worden, hoort daar ook gevolg aan gegeven te worden. Dan kun je meer gaan vragen van de hele sector.”

De haven kan dit niet alleen. Veel randvoorwaarden voor schonere scheepvaart worden internationaal bepaald. Daarom zoekt Amsterdam actief de samenwerking met andere havens, bedrijven en overheden. Zo werkt de haven samen met Rotterdam en Antwerpen/Brugge aan gezamenlijke afspraken voor veilig bunkeren van alternatieve brandstoffen en aan een gedeeld auditsysteem voor bunkeroperators. Door regels, toezicht en veiligheidskaders beter op elkaar af te stemmen, voorkomen havens een ongelijk speelveld en helpen ze elkaar vooruit in de verduurzaming.

Op weg naar 2050

Het uiteindelijke doel is helder: in 2050 moet de scheepvaart in en rond de haven emissievrij zijn. Dat vraagt om meerdere oplossingen tegelijk. Nieuwe brandstoffen, schone aandrijftechnieken, passende infrastructuur en slimmer gebruik van schepen en havens moeten samenkomen.

“Er bestaat niet één perfecte oplossing voor elk schip,” zegt Henri. “Het gaat om een combinatie van maatregelen die samen zorgen dat varen steeds schoner wordt. Daarbij loopt de haven op sommige thema’s bewust voorop door te investeren, te experimenteren en samen te werken met andere havens. Tegelijkertijd beweegt Amsterdam mee met internationale regels en voert zij afspraken uit waar die al zijn vastgelegd.”

Wanneer is de transitie geslaagd?

Voor Port of Amsterdam is de koers naar emissievrije scheepvaart helder. In 2025 gold het doel om de uitstoot van scheepvaart in de haven met tien procent te verminderen ten opzichte van 2018. De stappen die daarvoor nodig waren, zijn gezet. In 2030 moet die reductie zijn verdubbeld. Daarbij loopt de binnenvaart in de praktijk vaak voorop, terwijl de zeevaart volgt naarmate techniek en internationale regels verder opschalen. Zeecruises kunnen aan de kade inmiddels volledig emissievrij liggen; vanaf 2027 wordt dit Europees verplicht, terwijl dit in Amsterdam door gericht beleid en investeringen nu al mogelijk is.

Het realiseren van emissievrije scheepvaart in het Amsterdamse havengebied vraagt om blijvende keuzes, samenwerking en doorzettingsvermogen. Elke stillere kade, elke schonere vaart en elke aangescherpte regel brengt dat doel dichterbij.

Bron: Port of Amsterdam