Steeds meer bedrijven benaderen toekomstgerichtheid niet langer eenzijdig als innovatie of inspelen op verwachte ontwikkelingen. Toekomstgerichtheid wordt verruild voor toekomstverantwoordelijkheid: voor welke wereld willen wij (mede) verantwoordelijk zijn?
In mijn nieuwe boek ‘En ze leefden nog’ onderzoek ik hoe we kunnen komen we tot een nieuw verhaal, een visie die het leven op onze planeet waardeert en versterkt. Kunnen we voorspellen hoe dat verhaal er ongeveer uit gaan zien? En: hoe kunnen we als individu of organisatie daaraan bijdragen?
Het verhaal van ‘oneindige groei’ en ‘alles is mogelijk’ brengt ons niet langer vooruit. Een nieuw verhaal is er nog niet. Die leegte biedt ruimte aan idealisten, avonturiers en visionairs, maar ook aan complotdenkers, populisten en extremisten. Het resultaat: onzekerheid en conflict. Dat is niet alleen verontrustend, het is ook vreemd.
Diep van binnen weten we wat ons gelukkig maakt. Wereldwijd wordt het geluksgevoel gemeten via bevolking enquêtes die leiden tot het jaarlijkse World Happiness Report. Dystopische fictieverhalen hebben grote overeenkomsten: technologie, hiërarchie, conflict, vervuiling en totalitaire regimes. Utopische verhalen laten ook grote gelijkenissen zien: natuur, gelijkwaardigheid, samenwerking, zorgethiek en besluitvorming op basis van dialoog.
Vanuit mijn interesse als fictieschrijver begon ik deze verhalen te onderzoeken. Miljoenen mensen voor ons hebben voor grote vragen gestaan. Ze hebben veranderingen ondergaan of in gang gezet. Ze deden uitvindingen, pasten hun denken aan of gooiden het roer om. Hun afwegingen en ervaringen hebben veel overeenkomsten en zijn vastgelegd in talloze mythen, boeken en films. In mijn boek vergelijk ik deze verhalen met de successen en leermomenten van eigentijdse pioniers en bewegingen als nieuwe economie, maatschappelijk ondernemen en rechten van de natuur.
Vervolgens interviewde ik vernieuwers als Arjen Boekhold (Tony’s Chocolonely), Jessica den Outer (Rechten van de Natuur) en Miranda Willems (Lab Toekomstige Generaties). Ook hun overtuigingen vertonen grote overeenkomsten: langetermijndenken, focussen, luisteren, samenwerken, gaandeweg leren en geloven dat iedereen een verschil kan maken. En: niet afwachten maar gewoon ergens beginnen.
Bedrijven als Tony’s Chocolonely en organisaties als Rechten van de Natuur proberen niet alleen te voorspellen of te verbeelden welke toekomst ze kunnen verwachten, maar geven actief vorm aan een toekomst die past bij waarden zoals duurzaamheid, rechtvaardigheid en inclusie. Dat gebeurt vaak op basis van een routekaart die gaandeweg wordt bijgesteld. De weg die afgelegd moet worden, wordt in stappen opgeknipt. Het team en de aanpak worden per stap aangepast. Bij elke stap worden kleine successen gevierd.
Dat is niet eenvoudig. In een competitieve, prestatiegerichte cultuur is duurzaam ondernemen risicovol – voor bedrijven, maar vaak ook voor individuele werknemers. Intrinsieke motivatie en moed zijn dan enorm belangrijk. Werken aan een toekomstverantwoordelijke cultuur is een stap zetten omdat je innerlijk kompas zegt dat je deze stap móét zetten, niet omdat je zeker weet dat jij er beter van wordt maar omdat het beter is voor de wereld en meer recht doet aan wie je diep van binnen bent.
Het schrijven van het boek was een enorm inspirerende zoektocht. Telkens ontdekte ik nieuwe paralellen tussen duurzame ontwikkeling en verhalen als Lord of the Rings en Alice in Wonderland. Betekenisvolle veranderaars zijn oprecht, liefdevol en worden door waarden gedreven. Ze leven hun verhaal consequent voor. Ze vragen anderen om te helpen en zorgen voor hun bondgenoten. Ze veranderen zichzelf en via zichzelf de mensen om hen heen.
Onze verhalen weerspiegelen de groei van deze pioniers: onder druk van de omstandigheden en aangezet door hun innerlijk kompas leren zij om een gewenste verandering te initiëren en te begeleiden. Zo ontstond een avontuurlijke én praktische routekaart naar een nieuwe visie op onze toekomst.
Mark Boode
Mark Boode (1967) maakt zich als schrijver, spreker en trainer hard voor de belangen van toekomstige generaties en anders-dan-menselijke natuur. Waar wereldwijd tegenstellingen lijken te groeien, zoekt Mark naar de onderliggende beweging, gedeelde waarden en nuance. Mark is medeoprichter van Teachers for Climate en Schrijvers voor Toekomst en geeft trainingen en keynotes op het gebied van toekomstdenken, verandervaardigheden, storytelling en werken vanuit anders-dan-menselijke perspectieven.
