Een ruime meerderheid van de Nederlanders steunt grote duurzame transities. Klimaatverandering wordt het vaakst genoemd als het grootste mondiale probleem. Dit blijkt uit onderzoek van Triodos Bank onder ruim 1.000 Nederlanders, uitgevoerd door Motivaction. De zorgen over klimaatverandering, biodiversiteitsverlies en gewapende conflicten namen onder Nederlanders de afgelopen tien jaar sterk toe. Opvallend is dat, ondanks het brede draagvlak, de polarisatie rond met name klimaatverandering ook groeit: een kleine, maar groeiende groep Nederlanders erkent dit probleem juist niet als ernstig. Deze polarisatie vormt volgens de onderzoekers een mogelijke bedreiging voor breed gedragen transities, maar is met verstandig beleid ook op te lossen.
Triodos Bank verwerkte de bevindingen in haar vandaag gepubliceerde outlook op de Nederlandse economie in 2026: ‘Transities organiseren in de polder’. In de outlook wijzen de onderzoekers erop dat polarisatie ervoor zorgt dat het niet goed lukt om beleid in te voeren om de grote problemen op te lossen. “Dat ondermijnt voortgang in transities”, zegt hoofdeconoom Hans Stegeman van Triodos Bank. “De oplossing daarvoor is breder draagvlak zoeken voor transities door ze vanaf het begin rechtvaardig te organiseren.”
Minder mensen met gematigde mening
Klimaatverandering wordt door Nederlanders het vaakst genoemd als grootste wereldwijde zorg; een kwart ziet dit als het belangrijkste probleem, tegenover 16% tien jaar geleden. Terwijl de meerderheid klimaatverandering steeds ernstiger vindt, groeit ook de kleine minderheid die het probleem niet erkent. Triodos-onderzoeker Ernst Hobma constateert dat steeds minder mensen een gematigde mening hebben. “We zien hier een steeds sterkere tegenstelling ontstaan tussen de uitersten met een krimpende groep in het midden.”
Die polarisatie zien de onderzoekers niet terug op het thema biodiversiteitsverlies. Waar in 2015 nog maar 17% van de ondervraagden biodiversiteitsverlies in Nederland als serieus probleem zag, geldt dit inmiddels voor 64%. De groep mensen die biodiversiteitsverlies helemaal niet serieus neemt, kromp van 36% naar 11%. Ernst Hobma: “Dit kan worden verklaard door de stikstofcrisis. Die is expliciet gelinkt aan het verlies van biodiversiteit. Het bewustzijn is hierdoor flink toegenomen. Tien jaar geleden had iets meer dan een derde van de mensen gehoord van het begrip biodiversiteitsverlies, nu is dat meer dan de helft.”
De belangrijkste uitkomsten op een rij
- Eigen gedrag verandert: Steeds meer Nederlanders passen hun levensstijl aan; inmiddels eet 23% geen of weinig vlees tegenover 17% in 2015.
- Beperkte kennis planetaire grenzen: De meeste Nederlanders zijn nog niet bekend met het concept van planetaire grenzen, maar hechten wel waarde aan een eerlijke verdeling van milieudruk.
- Bereid tot beperkingen: Bijna de helft van de Nederlanders vindt dat we zuiniger met de natuur moeten omgaan en alleen een eerlijk deel mogen gebruiken.
- Eerlijkheid centraal: Nederlanders vinden een gelijke milieuruimte per persoon wereldwijd het eerlijkst en zijn bereid tot persoonlijke offers om dit te bereiken. Vier op de tien zijn zelfs bereid persoonlijke beperkingen, zoals een vliegvakantieverbod, te accepteren.
- Ideeën over oplossingen verdeeld: Slimme technologie en het sturen op duurzame keuzes krijgen brede steun, maar praktisch opgeleiden geven de voorkeur aan strenge regels boven financiële prikkels.
Aanbevelingen voor beleid
Hans Stegeman: “Hoewel de meeste mensen verandering willen, kan polarisatie brede transities belemmeren. Wij adviseren beleidsmakers om beleid voor deze transities eerlijker en meer inclusief te maken. Succesvolle transities vragen om duidelijke uitleg over waarom duurzame keuzes nodig zijn en wat de voordelen zijn, aandacht voor rechtvaardigheid, snel zichtbare resultaten en het slim inzetten van technologie met beleid om ongewenste bijwerkingen te voorkomen.”
