Nederland kampt met structurele netcongestie, terwijl het aantal datacenters en hun vraag naar elektriciteit en water razendsnel blijft groeien. Die groei gaat sneller dan de infrastructuur aankan en bepaalt inmiddels hoe steden kunnen uitbreiden en wat zij nog kunnen faciliteren.
Daarom moeten we het debat verbreden: het gaat niet alleen om de vraag waar datacenters kunnen worden gebouwd, maar vooral onder welke voorwaarden verdere ontwikkeling in Nederland nog verantwoord is. Datacenters hebben alleen toekomst en maatschappelijk draagvlak als zij zich aanpassen aan het energiesysteem, en niet andersom. Waar we met structurele schaarste te maken hebben, is energy‑first planning geen innovatie meer, maar een voorwaarde.
Wat betekent energy‑first?
Een energy‑first aanpak vraagt dat de sector, beleidsmakers en netbeheerders niet langs elkaar heen werken, maar gezamenlijk bouwen aan een betrouwbaar energiesysteem. Dat begint met gedeeld inzicht in regionale opwek, netcapaciteit, opslag en knelpunten, zodat iedereen vanuit dezelfde feiten beslist. Door datacenters te clusteren in energy hubs, flexibiliteit in te bouwen en groei te faseren aan netverzwaring en duurzame opwek, ontstaat ontwikkeling die technisch haalbaar én maatschappelijk verantwoord is. Tegelijk moeten overheden en netbeheerders helder aangeven binnen welke energie‑infrastructuureisen nieuwe datacenters verantwoord kunnen worden ontwikkeld. Pas dan kunnen alle betrokken partijen gericht en toekomstbestendig investeren in een steeds krapper energiesysteem.
Zonder een gezamenlijke aanpak neemt de druk op het elektriciteitsnet verder toe en komt de ruimte voor andere maatschappelijke prioriteiten zoals woningbouw en industrie in de knel. Daardoor dreigen datacenterprojecten vast te lopen in discussies en procedures, terwijl ze juist een belangrijke rol spelen in onze digitale economie én de energietransitie.
Een energy‑first aanpak doorbreekt dat patroon: het creëert duidelijkheid, maakt procedures voorspelbaar en vergroot het draagvlak. Maar dat lukt alleen wanneer overheden, netbeheerders en de sector samen optrekken en verantwoordelijkheid delen. Als we die gezamenlijke keuze nú maken, houden we zowel de energietransitie als digitale groei toekomstbestendig. De vraag is dan ook niet óf datacenters deel uitmaken van onze digitale toekomst, maar hoe we ze zó ontwerpen en bouwen dat ze actief bijdragen aan het systeem.
Elida Karaivanova, Associate Director Arup Netherlands
