De chemische industrie in Nederland staat voor een grote transitie van fossiele grondstoffen naar het gebruik van hernieuwbare en biobased grondstoffen. Dit moet milieuvervuiling tegengaan en toewerken naar een circulaire economie.
Toch komt deze overgang moeilijk van de grond. Vooral de stap van proefinstallatie naar daadwerkelijke fabriek wordt nauwelijks gezet. Nederland is goed in laboratoria, pilots en demo’s, maar daarna stokt de opschaling naar een eerste fabriek door een ontbrekende biogebaseerde infrastructuur.
Ook regelgeving, vergunningen, einde afvalstatus en stikstofruimte maken het lastig. Afval wordt nog te vaak als restproduct gezien, terwijl het ook een waardevolle grondstof kan zijn. Overheid en bedrijven moeten deze mindset veranderen om circulaire kansen te benutten.
Tegelijkertijd moet de bestaande fossiele industrie worden omgebouwd om ruimte te maken voor alternatieven. Het proces is urgent, want Europese regels zoals de Packaging and Packaging Waste Regulation (PPWR) en Circular Economy Act verplichten bedrijven tot snelle verduurzaming. Zo moet vanaf 2030 dertig procent van alle plastics uit biobased of gerecycled materiaal bestaan. Zonder opschaling dreigen deze doelen onhaalbaar te worden.
Financiering vormt een tweede knelpunt. Nieuwe fabrieken zijn kapitaalintensief en banken schatten de risico’s vaak te groot in. Ze zijn bang om te investeren in een fabriek die de komende tien jaar niet rendabel is. Invest‑NL werkt met garanties en risicodeling om financiering mogelijk te maken.
Gedeelde faciliteiten kunnen start-ups helpen sneller door te groeien, zonder eerst een volledige fabriek te moeten bouwen. Ze bieden kostenefficiënt toegang tot expertise en apparatuur, hoewel grote bedrijven terughoudend zijn vanwege concurrentiegevoelige informatie en veiligheidseisen.
Ondertussen staat de traditionele chemiesector onder druk door hoge energieprijzen en concurrentie uit China. Als fabrieken sluiten, verdwijnt cruciale infrastructuur voor de biobased industrie. Zonder pijpleidingen, energie- en watervoorziening wordt opschalen nog lastiger. Nederland moet snel investeren in de biogebaseerde infrastructuur, ketensamenwerking en beleid gericht op marktcreatie, anders dreigt het achter te blijven bij andere Europese landen.
Xandra Weinbeck, Senior Business Development Manager Circular Economy Invest-NL
