Een gebouw dat vandaag goed werkt, is niet automatisch een gebouw dat over vijftig jaar nog voldoet. Toch nemen we bij bouwen en ontwikkelen vaak beslissingen voor de lange termijn met een blik die vooral op vandaag is gericht. De Raad voor de Toekomst van Cirkelstad stelt daarom een ongemakkelijke, maar noodzakelijke vraag: bouwen we eigenlijk wel voor de toekomst? In het nieuwe advies Bouwen voor de Toekomst onderzoekt de Raad wat ervoor nodig is om gebouwen, wijken en steden te maken die ook over tientallen of zelfs honderden jaren waardevol blijven. Niet door de toekomst te voorspellen, maar door vandaag ruimte te maken voor wat we nog niet weten.
Bouwen voor meerdere generaties
De spanning is duidelijk. We willen sneller, betaalbaarder en meer bouwen. Tegelijkertijd blijven de gebouwen en structuren die we vandaag neerzetten vaak generaties lang bestaan. Klimaatverandering, demografische ontwikkelingen en de overgang naar een circulaire economie maken het bovendien steeds moeilijker om precies te voorspellen wat er over enkele decennia nodig is. De sector vind het lastig om met deze onzekerheid om te gaan. De Raad voor de Toekomst ziet het juist als een aanleiding om anders te ontwerpen.
Vier barrières staan daarbij in de weg:
1. we plannen nog te vaak voor specifieke doelgroepen;
2. we rekenen vanuit korte termijn rendement;
3. we ontwerpen gebouwen voor een toekomst waarvan we nog niet weten hoe deze eruit ziet;
4. we laten regelgeving te veel sturen op technische oplossingen.
Daarmee leggen we keuzes vast die later moeilijk terug te draaien zijn. De Raad draait dit om en formuleert vier uitgangspunten voor bouwen met oog voor de toekomst:
1. Bouw voor gemeenschappen over meerdere generaties
Ontwikkel wijken en gebouwen niet voor één doelgroep of één gebruikssituatie, maar voor verschillende generaties en toekomstige bewoners. Dat vraagt om variatie in woningen, gebouwtypen en voorzieningen.
2. Investeer in wat lang meegaat
Niet alles in een gebouw of wijk hoeft even snel te veranderen. Juist de onderdelen die tientallen jaren meegaan, verdienen aandacht. Denk op wijkniveau aan bodem, water, groen en openbare ruimte. Op gebouwniveau aan fundering, draagconstructie en gevel. Voldoende verdiepingshoogte en ruime beukmaten geven gebouwen bovendien de mogelijkheid om later van functie te veranderen.
3. Maak onzekerheid een ontwerpkwaliteit
We weten niet hoe woonbehoeften, functies en het klimaat zich de komende decennia ontwikkelen. Ontwerp daarom niet vanuit één vast toekomstbeeld. Zorg ervoor dat gebouwen en wijken kunnen meebewegen wanneer omstandigheden veranderen.
4. Regel op prestaties, niet op oplossingen
Geef ontwerpers en bouwers ruimte om verschillende oplossingen toe te passen, zolang die dezelfde gewenste prestaties leveren. De Raad ziet daarbij kansen om het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) meer prestatiegericht te maken.
Anders plannen, rekenen en ontwerpen
Bouwen voor de toekomst vraagt volgens de Raad niet om nóg een ambitie bovenop het bestaande systeem. Het vraagt om andere keuzes binnen dat systeem. Anders plannen. Anders rekenen. Anders ontwerpen. En anders kijken naar regelgeving.
De kern is eenvoudig: wie vandaag bouwt, maakt keuzes voor mensen die we nog niet kennen en behoeften die we nog niet kunnen voorspellen.
“De ruimtelijke en bouwtechnische keuzes die we vandaag maken, vormen het Nederland van 2125 en daarna.” – Jacqueline Cramer
De Raad voor de Toekomst roept gemeenten, ontwikkelaars, beleggers, woningcorporaties en de Rijksoverheid op om gezamenlijk verantwoordelijkheid te nemen voor de lange termijn. Geen van deze partijen kan dit alleen. Door andere prikkels te creëren en toekomstwaarde zwaarder mee te laten wegen, kunnen we gebouwen en wijken maken die niet alleen vandaag werken, maar ook ruimte bieden aan de generaties die na ons komen.
Over de Raad voor de Toekomst van Cirkelstad
De Raad voor de Toekomst van Cirkelstad geeft onafhankelijk advies aan publieke en private partijen in de Nederlandse bouwsector en wil daarmee de transitie naar een circulaire bouweconomie versnellen. De Raad neemt daarbij het principe van ‘bouwen binnen planetaire grenzen’, met onder meer aandacht voor CO₂-reductie, klimaatadaptatie en biodiversiteit, als uitgangspunt.
De Raad voor de Toekomst bestaat uit een vertegenwoordiging van leden uit overheid, bedrijfsleden en onderwijs.
