Nederland wil in 2030 de helft van alle plastics recyclen en in 2050 een volledig circulaire kunststofketen hebben. Nederlandse bedrijven en kennisinstellingen ontwikkelen daarvoor volop oplossingen. De volgende stap is om succesvolle pilots te vertalen naar productie op grotere schaal, met voorspelbare kwaliteit, voldoende volumes en een haalbare businesscase. Dat vraagt om afspraken over kwaliteit, levering en afname, onderbouwd met gegevens waarop alle ketenpartners kunnen vertrouwen.

Met Circular Plastics NL werken meer dan honderd bedrijven en organisaties aan die ontwikkeling. Zo onderzoekt Visscher-Caravelle met onder meer Wageningse onderzoekers hoe vezels en garens uit automatten en tapijt opnieuw bruikbaar worden. Morssinkhof-Rymoplast ontwikkelt met partners een techniek om gebruikte plastic melkflessen weer geschikt te maken voor nieuwe voedselverpakkingen.

Deze projecten verbinden onderzoek met de praktijk van fabrikanten en recyclers. Dat is een belangrijke kracht van het Nederlandse netwerk: partners kunnen samen onderzoeken wat nodig is om een nieuwe techniek in een bestaande keten toe te passen. De vraag is nu hoe we deze individuele pilots kunnen omzetten in schaalbare waardeketens.

Opschalen vraagt om meer zekerheid

Dat is namelijk niet vanzelfsprekend. In een pilot kunnen partners een beperkt aantal materiaalstromen nauwlettend volgen en problemen direct met elkaar oplossen. Bij opschaling komen er meer leveranciers en verschillende afvalstromen bij. De samenstelling en de mate van vervuiling kunnen per partij verschillen. Een fabrikant moet weten of het gerecyclede materiaal, ook wel recyclaat genoemd, geschikt blijft voor zijn productieproces. Ook moet duidelijk zijn welke volumes beschikbaar zijn. Daarvoor zijn gegevens nodig over eerdere stappen in de keten, zoals inzameling, sortering en verwerking.

Een recycler die wil uitbreiden, heeft afnemers nodig die zich willen verbinden aan afspraken over volumes, kwaliteit en prijs. Afnemers moeten op hun beurt kunnen vertrouwen op de continuïteit en specificaties van het geleverde materiaal. Betrouwbare gegevens helpen om leverings- en investeringsrisico’s te beoordelen. Of een project rendabel wordt, hangt daarnaast af van voldoende vraag en een haalbare prijs. Ook de prijs van nieuw plastic speelt een rol.

Daarnaast vraagt regelgeving om bewijs. Claims over het aandeel gerecycled materiaal moeten controleerbaar zijn. Voor gerecycled plastic dat met voedsel in contact komt, gelden aanvullende Europese eisen aan onder meer het recyclingproces, de kwaliteitscontrole en de voedselveiligheid. Herkomst- en procesgegevens zijn daarbij belangrijk om de veiligheid en naleving aantoonbaar te maken. Deze informatie moet ook na overdracht beschikbaar blijven.

Maak afspraken door de hele Nederlandse keten

Voor mij is een pilot pas klaar voor opschaling als ook andere leveranciers en afnemers op basis van duidelijke afspraken kunnen aansluiten. Fabrikanten moeten hun kwaliteits- en volume-eisen delen. Recyclers en leveranciers moeten laten zien wat zij kunnen leveren en welke variatie daarin zit. Spreek af hoe eigenschappen worden gemeten en wie verantwoordelijk is voor de gegevens. Zo kunnen partners beoordelen of de samenwerking ook bij grotere volumes haalbaar is.

Kennisinstellingen kunnen meetmethoden ontwikkelen en resultaten onafhankelijk toetsen. Overheden kunnen via beleid, inkoop en steun aan innovatie helpen om de stap naar grotere volumes te zetten. Technologieaanbieders moeten helpen om gegevens uit verschillende systemen uitwisselbaar, begrijpelijk en bruikbaar te maken voor de ketenpartners. Dat vraagt ook om afspraken over toegang: een recycler moet de benodigde informatie kunnen delen zonder bedrijfsgeheimen prijs te geven.

Vijf principes voor betrouwbare traceerbaarheid en materiaaldata

Om op elkaars gegevens te kunnen bouwen, moeten ketenpartners deze kunnen controleren. Vijf praktische principes helpen daarbij.

1 Maak bewijs controleerbaar

Onderbouw claims met documenten en onafhankelijke controles, zoals certificering en laboratoriumtests. Koppel de resultaten aan de juiste partij materiaal, zodat een afnemer ze kan terugvinden.

2 Volg elke materiaaloverdracht

Leg vast wie materiaal levert, wat ermee gebeurt en wie het ontvangt. Registreer ook wanneer partijen worden gemengd of gesplitst. Zo blijft de herkomst en verwerkingsgeschiedenis traceerbaar.

3 Maak meetresultaten vergelijkbaar

Noteer hoe en wanneer monsters zijn genomen en getest. Vermeld ook de onzekerheid in de uitkomsten. Dan kunnen partners beoordelen of cijfers bruikbaar zijn voor hun toepassing.

4 Wees duidelijk over massabalans

Bij massabalans worden gerecyclede en nieuwe grondstoffen samen verwerkt. Volgens een vastgelegde methode wordt het aandeel gerecyclede grondstof administratief aan producten toegerekend. Een claim van 30 procent betekent daardoor niet noodzakelijk dat elk afzonderlijk product fysiek 30 procent recyclaat bevat. De methode en spelregels moeten transparant zijn, aansluiten op het toepasselijke kader, rekening houden met verliezen en dubbele claims voorkomen.

5 Bescherm de gegevens

Bepaal wie gegevens mag invoeren en wijzigen. Bewaar de wijzigingsgeschiedenis en controleer afwijkingen. Test bijvoorbeeld of iemand dezelfde partij materiaal twee keer als gerecycled kan registreren.

Verbind materiaalgegevens met ontwerp en productinformatie

Materiaalgegevens zijn pas echt bruikbaar als ze beschikbaar blijven wanneer een product van ontwerp naar productie, gebruik en uiteindelijk recycling gaat. Daarvoor moeten gegevens over materialen en processen verbonden blijven met de producten waarin ze worden toegepast.

Digitale technologie kan daarbij verschillende functies vervullen. Traceerbaarheid legt vast waar materiaal vandaan komt en welke bewerkingen het heeft ondergaan. Een virtueel model van een product of proces, ook wel Virtual Twin genoemd, helpt ingenieurs om het gedrag ervan te onderzoeken en te simuleren. Zo kunnen zij bijvoorbeeld beoordelen wat een andere samenstelling van recyclaat betekent voor de sterkte of verwerkbaarheid van een verpakking.

Een digitaal productpaspoort (DPP) kan relevante productinformatie toegankelijk maken, bijvoorbeeld via een QR-code. Denk aan informatie over gebruikte materialen en de manier waarop een product uit elkaar kan worden gehaald. Welke gegevens verplicht zijn en wanneer, hangt af van de regelgeving voor de betreffende productgroep. Het paspoort kan zo relevante productinformatie beschikbaar maken die  onderhoud, hergebruik of recycling ondersteunt.

Binnen het 3DEXPERIENCE-platform van Dassault Systèmes ondersteunen we digitale samenwerking rond producten en processen. De meerwaarde ontstaat wanneer betrouwbare materiaalgegevens niet op zichzelf blijven staan, maar bruikbaar zijn voor de ontwerpers, fabrikanten en recyclers die er in verschillende fasen van de keten op moeten kunnen voortbouwen.

Virtueel testen verkleint onzekerheid

The Ocean Cleanup laat zien wat virtueel ontwerpen kan bijdragen. Bij de ontwikkeling van het vroege opruimsysteem System 001 gebruikte de Nederlandse organisatie onder meer 3D-software van Dassault Systèmes. Met modellen en simulaties onderzochten ingenieurs hoe het ontwerp zich op zee zou gedragen. Zo konden zij verschillende oplossingen testen voordat een systeem op ware grootte werd gebouwd en ingezet.

Dit voorbeeld gaat niet over recycling zelf, maar illustreert een bredere les: virtuele modellen kunnen helpen om ontwerpkeuzes en mogelijke faalrisico’s eerder te onderzoeken. Bij circulair plastic kan dezelfde aanpak worden gebruikt om te beoordelen wat een andere materiaalsamenstelling betekent voor de sterkte, verwerkbaarheid of prestaties van een product.

Bouw verder op Nederlandse successen

Nederland heeft laten zien dat plastic opnieuw als grondstof kan dienen. Nu moeten we zorgen dat bedrijven er op grotere schaal hun productie op durven te baseren. Beoordeel pilots daarom ook op wat een volgende leverancier of afnemer met de resultaten kan. Welke kwaliteit en volumes zijn haalbaar, en hoe is dat aangetoond? Door dat bewijs vanaf het begin mee te ontwikkelen, kunnen ketenpartners voortbouwen op elkaars werk. Zo kan een succesvolle proef uitgroeien tot een circulaire keten die ook commercieel standhoudt.

Gijs Hofman, Managing Director, Dassault Systèmes B.V.