Kan hout helpen het woningtekort én de klimaatopgave op te lossen? Op de jaarbijeenkomst van PEFC Nederland op 29 oktober was het antwoord duidelijk: met hout gaan sneller en duurzamer bouwen samen, maar alleen als de hele keten meebeweegt. De techniek is er. De fabriek van BAM Wonen kan zo’n 1.000 houten woningen per jaar maken, maar produceert er nu ongeveer 350. Aan de vraag van kopers ligt het niet; opdrachtgevers aarzelen nog. Kosten, risico’s, regelgeving en de beschikbaarheid van hout bepalen het tempo.

De fabriek staat klaar

Met FLOW, het industriële houten woningconcept van BAM Wonen voor grondgebonden woningen, wordt een woning in één dag gemonteerd. De bouwtijd gaat van ongeveer negen naar drie maanden en de CO₂-uitstoot is minimaal de helft lager dan bij de betonnen variant. Inmiddels wordt zo’n 60 procent van de FLOW-woningen in hout gebouwd. Toch draait de fabriek nog lang niet op volle kracht. “We zien dat het nog moeilijk is om opdrachtgevers binnen te halen,” zegt Thoby Würdemann van BAM Wonen. Een houten woning is in eerste instantie duurder. Een kortere bouwtijd en de restwaarde van herbruikbare onderdelen maken dat verschil kleiner, en elke extra woning uit de fabriek maakt de volgende goedkoper.

Opdrachtgevers aarzelen nog

Bob van der Zande, programmaleider Houtbouw bij de Metropoolregio Amsterdam (MRA), ziet dat het gesprek is veranderd. Het gaat niet meer over de vraag óf er met hout gebouwd moet worden, maar over hoe dat op grote schaal kan. In de MRA werken 30 gemeenten, twee provincies en 35 vastgoedpartners samen aan een doel van 20 procent houtbouw vanaf 2030. Toch blijven bouwkosten en de businesscase de grootste drempel. Grote beleggers wijzen op de meerkosten, en woningcorporaties bouwen vaak eerst één project om daarna een paar jaar te kijken hoe het bevalt. Volgens Van der Zande komen marktpartijen pas echt in beweging als gemeenten en provincies duidelijk voor houtbouw kiezen.

Verzekerbaar als risico’s vroeg worden beheerst

Ook verzekeraars spelen een rol. Roy Aarts, Chief Underwriting Officer bij HDI Global Nederland, legde uit dat de meeste bouw- en opstalverzekeringen in Nederland nog zijn ingericht op bouwen met beton en kalkzandsteen. Toen het aantal houtbouwprojecten de afgelopen jaren snel groeide, zagen verzekeraars dat ontwerpen voor beton soms één op één werden omgezet naar hout. Dat leidde tot schades, vooral door vocht.

Zijn conclusie: houtbouw is niet onverzekerbaar, maar heeft een ander risicoprofiel. Schades komen niet vaker voor, maar zijn groter als ze ontstaan, zeker als vocht laat wordt ontdekt. Verzekeraars kijken daarom zo’n tien jaar vooruit. Aarts pleit ervoor verzekeraars al bij het ontwerp te betrekken, te werken met ervaren partijen en vooraf na te denken over herstel, bijvoorbeeld door leidingen bereikbaar te houden. Ook vraagt hij om één helder kader. Naast het Besluit bouwwerken leefomgeving bestaan nu verschillende handreikingen, zoals Vertrouwd Hout, die op elkaar lijken maar net van elkaar verschillen.

Eerste project volgens nieuwe norm opgeleverd

Sinds deze zomer geldt een nieuwe internationale standaard voor PEFC Project Sourcing-certificering, en inmiddels is in Nederland het eerste project volgens die standaard opgeleverd. Daarmee kan een bouwproject als geheel worden gecertificeerd. Minimaal 70 procent van het hout moet PEFC-gecertificeerd zijn; de rest mag uit andere boscertificeringssystemen komen, zoals FSC. Zo kan een project aantonen dat al het toegepaste hout uit duurzaam beheerde bossen komt, ook als bijvoorbeeld de CLT-constructie PEFC-gecertificeerd is en de kozijnen FSC-gecertificeerd. Het mengen van beide keurmerken was jarenlang een wens van de markt.

Het begint bij het bos

Een groeiende vraag naar hout vraagt ook iets van de bossen waar dat hout vandaan komt. Bosecoloog Jan den Ouden van Wageningen University & Research wees op het belang van gemengde, toekomstbestendige bossen die bestand zijn tegen hitte en droogte. Opschaling van houtbouw begint daarmee niet op de bouwplaats, maar bij duurzaam bosbeheer en de aantoonbare herkomst van het hout.

“Houtbouw loopt niet vast op de techniek, die is er al,” zegt Marten de Groot, National Secretary bij PEFC Nederland. “Wat nog ontbreekt, is dat alle schakels tegelijk in beweging komen: opdrachtgevers die durven te kiezen, bouwers en verzekeraars die risico’s samen beheersen, en heldere afspraken over regels en herkomst. Geen partij kan dat alleen. Daarom brengen wij de keten samen, van het bos tot de bouwplaats.”

PEFC Nederland doet dat onder meer via Tomorrow’s Timber Talks en het programma Hout voor Morgen.