In 2025 zette de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) de Stichting OPEN onder verscherpt toezicht, omdat het de wettelijke inzamelnormen voor afgedankte elektronische apparatuur niet haalde. Ook Verpact kreeg te lasten onder dwangsom opgelegd nadat het de wettelijke 90% inzamelnorm voor plastic drankflessen niet haalde.
Deze twee incidenten hebben te maken met uitgebreide producentenverantwoordelijkheid (UPV): wie producten op de markt brengt, draagt ook verantwoordelijkheid voor de fase waarin ze afval worden. Zo zijn organisaties verantwoordelijk voor juiste data, rapportage en naleving van de regels rondom inzameling en verwerking van het afval. Dat klinkt simpel, tot je ermee moet werken. In de praktijk is UPV namelijk niet “één dossier”. Het is een mix van registratie, rapportage, financiering, ketenafspraken en toezicht. De Inspectie Leefomgeving en Transport houdt toezicht op de naleving van UPV-regelgeving en die toezichtkant wordt steeds zichtbaarder. Organisaties moeten niet morgen, maar nu in actie komen.
Waarom UPV niet langer een bijzaak is
UPV begon als systeem om inzameling en recycling te financieren. Nu verschuift de verwachting van recycling naar preventie, reparatie, hergebruik en hoogwaardige circulariteit. Tegelijk zijn de onderliggende productketens complex. Denk aan internationale stromen, meerdere producttypen en verschillende materialen. Hoe behoud je fatsoenlijk overzicht en grip over die keten? Daardoor ontstaat er frictie: tussen ambitie en uitvoerbaarheid, kosten en effect, en data en werkelijkheid.
Voor jou als producent vraagt die spanning om structurele grip op je portfolio, je keten en je data. Vijf strategieën helpen jou om die grip te krijgen.
5 concrete manieren om grip te houden
1) Maak een UPV-scan
Om te weten welke verplichtingen jouw portfolio, kun je een overzicht per productgroep maken. Beantwoord per productgroep de volgende vragen: welke UPV geldt, welke doelen staan er, welke registraties zijn vereist, welke deadlines gelden er en welke ketenpartij voert het uit?
2) Beleg eigenaarschap intern
UPV gaat over data, finance én je operatie. Die drie domeinen liggen bij verschillende afdelingen, met verschillende KPI’s en rapportagecycli. Is er niemand verantwoordelijk voor het geheel, dan valt UPV tussen wal en schip. Stel daarom één duidelijke eigenaar aan. Diegene stemt financiële bijdragen, retourstromen en duurzaamheidsdoelen op elkaar af.
3) Kijk verder dan inzameling
Hogere inzamelvolumes van afval betekenen niet automatisch een betere circulariteit. Focus daarom ook op de kwaliteit van de sortering, herbruikbaarheid en verwerking van afvalmateriaal. Zet KPI’s bijvoorbeeld niet alleen op kg inzameling, maar ook op bestemming. Zo kun je sturen op hergebruik, recyclingkwaliteit en het voorkomen van afvalstromen die buiten zicht raken.
4) Vertaal verplichtingen naar keuzes
UPV is het krachtigst als het invloed heeft op de voorkant van je bedrijfsvoering. Dat betekent: niet pas nadenken over een product wanneer het afval wordt, maar al bij het ontwerp en inkoop keuzes maken die latere inzameling en hergebruik makkelijker maken. Hier raakt UPV direct je bredere duurzaamheidsstrategie: ontwerpkeuzes bepalen voor jaren wat er met je producten gebeurt aan het einde van hun levensduur. Voeg “UPV-proof”-criteria toe aan de inkoop of het ontwerp van producten, zoals repareerbaarheid, terugname of materiaalpaspoorten.
5) Fix je dataketen
Het ILT-voorbeeld bij e-waste laat zien dat inzamelprestaties en verbeterplannen concreet worden beoordeeld. Toezicht en handhaving draaien uiteindelijk om aantoonbaarheid. Daarom is het belangrijk om van “schatting” naar “audit-proof” te gaan. Richt je datastromen zo in dat je volumes, materiaalsoorten, contractpartners en verwerkingsroutes consistent kunt onderbouwen. Zorg bijvoorbeeld dat de verwerkingscertificaten van eindverwerkers traceerbaar zijn in je eigen systemen en doe een periodieke interne audit.
Wat levert dit op?
Grip op UPV is meer dan compliance. Het geeft je ook inzicht in kosten, risico’s, reputatie en circulaire kansen. Bovendien sluit UPV aan op een bredere beweging, waaronder de CSRD-rapportage, waarin producenten verantwoordelijk zijn voor hun hele keten. Wie nu investeert in structuur, voorkomt niet alleen boetes of ingrepen. Je bouwt tegelijk aan een portfolio dat klaar is voor de circulaire economie van de toekomst.
Gijs Derks, managing director Milgro
