Tientallen maatschappelijke organisaties, gesteund door vooraanstaande economen, luchtvaartexperts en artsen, roepen de formerende partijen op om de uitzonderingspositie van de Nederlandse luchtvaartsector te beëindigen. In een gezamenlijke brief aan de informateur stellen zij dat het huidige luchtvaartbeleid onhoudbaar is. De luchtvaart lijkt boven de wet geplaatst, of het nu gaat om stikstof, klimaat of de beschermplicht van de overheid naar burgers, die geschonden wordt. De ondertekenaars roepen de formerende partijen op om de balans te herstellen, onder andere door definitief een streep te zetten door het omstreden Lelystad Airport en een CO2-plafond in te voeren.
Boven de wet
De overheid heeft de luchtvaart jarenlang structureel ontzien, zo schrijven de organisaties. Zo opereert Schiphol al decennialang zonder geldige natuurvergunning en heeft de sector geen bindende klimaatdoelen. De luchtvaart is daarmee dé grote uitzondering in het Nederlandse klimaatbeleid. Ook op het gebied van geluidsoverlast schiet de bescherming van de overheid tekort. In maart 2024 oordeelde de rechtbank dat de staat jarenlang onrechtmatig heeft gehandeld door omwonenden onvoldoende te beschermen tegen vliegtuiglawaai.
Marjolein Demmers, directeur Natuur & Milieu, namens de opstellers: ‘Dit is het moment om de luchtvaart eerlijk en toekomstbestendig te hervormen. De maatschappelijke onvrede groeit, dat is wel te zien aan deze brede coalitie. Rechtszaken volgen elkaar in hoog tempo op. We roepen het nieuwe kabinet op om nu verantwoordelijkheid te nemen. We kunnen als land heel goed internationaal verbonden blijven op een manier die de samenleving niet schaadt’.
Uitzonderingen en hoge kosten
De luchtvaartsector kent nu nog vele uitzonderingen en subsidies: geen accijns op kerosine, geen btw op tickets, geen afdwingbare klimaatdoelen. Tegelijkertijd worden de maatschappelijke kosten zoals gezondheidsschade, stikstofuitstoot en klimaatimpact afgewenteld op omwonenden en op de samenleving als geheel. Het economisch belang van de sector wordt daarbij structureel overschat: de luchtvaart draagt slechts 0,4 procent bij aan het Nederlandse bbp, terwijl de belastingopbrengst uitermate beperkt is en de maatschappelijke kosten hoog.
Koerswijziging nu nodig
Een duidelijke koerswijziging is daarom van groot belang, schrijven de organisaties. ‘Met vijf concrete stappen legt het nieuwe kabinet een solide basis voor rechtvaardig en toekomstbestendig beleid’:
- Voer een bindend CO2-plafond in, zodat ook de luchtvaart wordt gedwongen om de uitstoot naar beneden te brengen.
- Maak de vliegbelasting eerlijker. Belast ook overstappers en maak de hoogte afhankelijk van reisklasse en frequentie.
- Verbied nachtvluchten en geef omwonenden hun nachtrust terug.
- Zet definitief een streep door Lelystad Airport, dit is een sterk verouderd plan dat in strijd is met klimaat, stikstof en gezondheidsdoelen.
- Veranker gezondheid en leefomgeving in luchtvaartbeleid door wettelijke normen en handhaving op te nemen.
